Zwijnen bij de Romeinen

Het Romeinse acroniem SPQR stond als inscriptie op openbare gebouwen en triomfbogen, munten en de vaandels van de legioenen: munt Caligula geslagen in Rome als aandenken aan zijn moeder Agrippina

In 2014 was het eindelijk zover: voor het eerst in de geschiedenis leefden er meer mensen in steden dan op het platteland. Het was de voltooiing van een ontwikkeling die duizenden jaren eerder, in de periode van de jongere steentijd, begonnen was. In die tijd schakelde de mens op verschillende plekken ter wereld over van het traditionele jagers –en verzamelaarsbestaan naar een leven gecentreerd rond de landbouw. Dankzij het voedselsurplus dat nu ontstond, konden meer mensen op een en dezelfde plek gaan wonen en werd arbeidsdeling en specialisatie mogelijk. De basis voor de urbane samenleving was gelegd.

Voor het eerst wonen er meer mensen in de stad dan op het platteland

Het feit dat deze ontwikkeling in de loop van de 21e eeuw zich versneld verder zal doorzetten, betekent overigens niet dat de moderne mens zijn band met de natuur helemaal zal verliezen. Ook een aantal diersoorten blijkt zich probleemloos aan deze ontwikkeling aan te passen. Zo keek ik een tijdje geleden naar een BBC-documentaire over de luxe Londense stadswijk Mayfair. Tot mijn verbazing verscheen er plotseling een prachtige vos in beeld, die op klaarlichte dag parmantig de straat over stak.

Gesnapt! Een van de ‘London foxes’

Dat de Londense vos geen uitzondering is, blijkt wel uit een vergelijk met andere steden. Zo is de hoogste concentratie aan slechtvalken te vinden in New York City. Herten laten zich met regelmaat zien in steden overal ter wereld, net zoals wolven en, in de VS, poema’s. En omdat het de burgemeester van Rome maar niet lukt om het vuilnis netjes te laten ophalen, maken wilde zwijnen inmiddels het noordelijke stadsdeel van Rome onveilig. In maart van dit jaar overleed daar zelfs een scooterrijder nadat hij met zo’n zwijnenfamilie in botsing was gekomen.

Wilde zwijnen struinen door de straten van Rome

Toch is ook dit dierenstadsnieuws niet nieuw. Bij mijn onderzoek in de catacomben van Rome ontdekte ik in 2009 in een van de graven de kaak van een dier dat, na identificatie door mijn collega’s bij diergeneeskunde, aan een zwijn bleek te hebben toebehoord. De aanwezigheid van zo’n dier in een vroegchristelijke necropool was uitzonderlijk. Ik kon er geen goede historische verklaring voor bedenken.

Romeinse mozaïek van een wild zwijn. De Romeinen hadden het waarschijnlijk zelf prachtig gevonden als zwijnen konden worden gejaagd in hun eigen achtertuin

Een C-14 datering bood uiteindelijk uitkomst: het arme beest bleek uit de 15e eeuw te stammen. Kennelijk was het tijdens zijn snuffeltochten in deze onderaardse begraafplaats terecht gekomen en was er daarna niet meer in geslaagd zijn weg naar buiten te vinden. Bij lezingen in Rome is het altijd leuk om te verwijzen naar het feit dat we een zwijn vonden. De bewoners van de hoofdstad worden in eigen land namelijk nog altijd geplaagd met een opzettelijk verkeerde uitleg van het beroemde Romeinse acroniem dat overal in de stad opduikt. SPQR betekent Senatus Populusque Romanus, ofwel ‘De Senaat en het Volk van Rome’. De Italianen zeggen liever ‘Sono Porci Questi Romani’: het zijn zwijnen die Romeinen.

Ook wild-spotten in hartje Rome? Hier alvast een voorproefje: