Wraak nemen met de penseel

Judith vermoordt Holofernes, schilderij van Artemisia Gentileschi (1620), normaal te zien in Uffizi Florence, maar nu tijdelijk te bezichtigen in Rome

Door de geschiedenis heen hebben vrouwen die carrière wilden maken het niet bepaald gemakkelijk gehad. Des te bewonderenswaardiger zijn diegenen die daarin, ondanks alle maatschappelijke tegenwerking, toch zijn geslaagd. Een van de indrukwekkendste voorbeelden van een loopbaan tegen de verwachtingen in is die van de Italiaanse schilderes Artemisia Gentileschi (1593-1653).

Zelfportret van Artemisia als Allegorie op de Schilderskunst (ca. 1638-1639)

Ondanks een zware start, waarbij een rechtbank haar letterlijk de duimschroeven aandraaide om te controleren of zij niet loog over een verkrachting door een bekende van de familie, begon haar schilderscarrière al op 17-jarige leeftijd. Haar eerste werk is een olieverfschilderij met als thema het Bijbelse verhaal van Susanna en de oudsten. Qua compositie, kleurvoering en techniek is het al zo perfect dat je er als toeschouwer alleen maar met open mond naar kan kijken.

Suzanna en de Oudsten (1610)

Artemisia werkte ten tijde van de Barok en de Contrareformatie, dat wil zeggen tijdens een periode waarin kunstuitingen werden ingezet om de geloofswaarheden van de katholieke kerk zoveel mogelijk te propageren. In de beeldende kunst gebeurde dat door te werken met sterke licht-donker-contrasten, ofwel clair-obscur.
Zoals blijkt uit het hier afgebeelde schilderij, waarop Judith de dronken gevoerde Babylonische veldheer Holofernes met diens eigen zwaard het hoofd afsnijdt, beheerste ook Artemisia de techniek van het clair-obscur tot in de puntjes. Sterker nog, wanneer je dit schilderij van Artemisia vergelijkt met een schilderij met dezelfde thematiek van haar ieders oudere en veel beroemdere tijdgenoot Caravaggio, valt op dat Artemisia’s weergave van het verhaal die van Caravaggio in alles achter zich laat.

Carravaggio’s versie van de onthoofding (ca. 1598-1599)

Waar de versie van Caravaggio een statisch en zielloos groepsportret is, maakt Artemisia door haar aanpak de toeschouwer juist deelgenoot van het drama. We zien het cruciale moment tijdens de onthoofding van Holofernes. Daarbij wordt de tegenstribbelende generaal met zijn hoofd stevig neergedrukt op een matras die van bloed doordrenkt is.
Zo verwerkte Artemisia haar persoonlijke verleden, want Judith, met zwaard, heeft de gezichtstrekken van Artemisia, net zoals Holofernes op zijn beurt lijkt op de schilder Agostini Tassi, haar verkrachter. Artemisia’s opdrachtgever, Cosimo II van Florence, schrok zo van deze weergave dat hij het schilderij direct in een donker hoekje van zijn paleis liet weghangen.

In Rome zijn voor het eerst de bekendste schilderijen van Artemisia bij elkaar gebracht

Wilt u meer weten van deze indrukwekkende Artemisia? Ga dan naar Rome, waar tot 5 mei dertig van haar beste schilderijen, die normaal over de hele wereld verspreid hangen, te zien zijn in het Museo di Roma in Palazzo Braschi. Ook kunt u Artemisia’s biografie lezen. Er zijn er verschillende beschikbaar in het Nederlands en ze zijn allemaal de moeite meer dan waard.

De tentoonstelling is te zien van 30 november tot 7 maart 2017 in het Palazzo Braschi te Rome

Meer weten over Artemisia Gentileschi en haar tentoongestelde topstukken in Rome? Bekijk dan vooral de volgende video!