De slak en de kleren van de keizer

 Keizer Justinianus I (482-564 n. Chr.) gehuld in keizerlijk purper: mozaïek in de San Vitale, Ravenna, Italië Na ons de zondvloed — die uitspraak wordt toegeschreven aan zowel de Franse koning Lodewijk XV (1710-1744) als aan zijn maîtresse Madame de Pompadour (1721-1764). In hun geval bleek dat te kloppen: pas tijdens het bewind van de […]

Jezus, zijn vermeende vrouw en de vervalser

Het papyrus-fragment in kwestie De eerste column die ik ooit voor deze krant schreef, ging over een minuscuul papyrusfragment uit het oude Egypte. Twee jaar geleden leidde de ontdekking ervan tot nogal wat opwinding. Sommige onderzoekers dachten dat ze met dit onaanzienlijke stukje papyrus het ultieme bewijs in handen hadden gekregen waarmee aan werd getoond […]

Jezus en de olijfbomen van Gethsemane

Altaarstuk van Andrea Mantegna, 1457-1459, Jezus in de hof van Gethsemane, Musée des beaux-arts, Tours, Frankrijk Wanneer je de oude stad van Jeruzalem via de Leeuwenpoort verlaat, kom je al snel terecht op een van de meest idyllische plekken van het Heilige Land: een tuin met stokoude olijfbomen. Doorgaans wordt die plek beschouwd als de […]

De Lazarus van Bowie

Vroegchristelijke doodskist uit Plovdiv (Bulgarije) met aan de binnenzijde een schildering van Jezus (rechts) en Lazarus (links), 4e eeuw n. Chr. Op 10 januari jongstleden overleed David Bowie. Twee dagen daarvoor, op zijn 69e verjaardag, was zijn laatste album, Blackstar, uitgekomen. Het bevat onder andere het nummer Lazarus. Eerder verscheen er, bij wijze van vooraankondiging, […]

De wijsheid kwam ooit uit het Oosten

Wand-mozaïk met de drie wijzen uit het Oosten, San’Apollinare Nuovo, Ravenna Dezer dagen is het soms maar moeilijk voorstelbaar dat de bakermat van onze westerse beschaving in het Nabije Oosten ligt. Het ontstaan van de landbouw, de ontwikkeling van geavanceerde staatsvormen, het ontstaan van de astronomie, de uitvinding van het schrift, de institutionalisering van religie: […]

Vragen rond de lijkwade van Turijn

Wetenschappelijk gezien leven we in spannende tijden. De ontdekking van nieuwe onderzoeksmethoden voltrekt zich in een steeds rapper tempo. Het is onvermijdelijk dat bij al die vooruitgang heilige huisjes het wel eens moeten ontgelden. Toen ik zelf een paar jaar geleden met radioactieve koolstof datering (C14) aan de slag ging in de catacomben van Rome, zorgden […]

Geloof en wetenschap op één kussen

Tempel van Hercules op het Forum Boarium Zijn er nog mensen die voor hun correspondentie gebruik maken van de oude, vertrouwde schrijfmachine? Die zijn er. Kort geleden viel er bij de schrijver van deze column een keurig getypte brief uit Vaticaanstad op de mat. Daarin werd in formeel Italiaans medegedeeld dat het de leden van […]

Romeinse spotprent

Graffito uit Rome met afbeelding van kruisiging In 1857 stuitten archeologen in het centrum van Rome op een onverwachte vondst. Op de muren van een dienstruimte behorende tot het paleiscomplex van de Romeinse keizers troffen ze een onooglijke tekening aan. De tekening, die in de muur was ingekrast, toonde de afbeelding van een man met […]

Sint Nicolaas, bisschop van Myra

Gelaatsreconstructie van Nicolaas van Myra Terwijl in Nederland heftig gediscussieerd wordt over zijn medewerkers, richt het internationale debat zich vooral op de persoon van Sint Nicolaas zelf: hij is degene die de inzet is van een zich voortslepende controverse. Sinds een paar jaar gaan er in Turkije stemmen op om de fysieke overblijfselen van Sint […]

Religie en klimaat

Vroegchristelijk baptisterium, Mamshit, Negev woestijn, Israël, 4e eeuw n.Chr. Afgelopen week hebben de VS en China een historisch akkoord bereikt om de CO2-uitstoot aan banden te leggen en zo klimaatverandering tegen te gaan. Uit een recentelijk gepubliceerd onderzoek blijkt dat klimaatverandering niet alleen vergaande gevolgen kan hebben op het economische en maatschappelijke vlak. Volgens een […]

Vrouwelijke artsen

Reliëf met afbeelding van een geboorte, uit Ostia, precieze vindplaats onbekend Er zijn in Nederland tegenwoordig aanzienlijk meer vrouwen dan mannen die medicijnen gaan studeren. Bij deze ontwikkeling is sprake van een historische omwenteling van betekenis. Vóór de 19e eeuw was het hoogst ongebruikelijk dat vrouwen arts werden. Dat blijkt wel als je binnenloopt in […]

Concordia apostolorum

Goudglas met afbeelding van de apostelen Petrus en Paulus (Vaticaanse musea) Tussen 5 en 19 oktober 2014 vindt er in Rome een buitengewone bisschoppensynode plaats. Bij die synode staat de vraag centraal of de kerk gangbare opvattingen omtrent contraceptie, het huwelijk en homoseksualiteit moet herzien. In zijn Francesco tra i lupi. Il segreto di una […]

Jona in de walvis

De Bijbelse profeet Jona die wordt uitgespuwd op het strand, door een walvis, hier weergegeven als klassiek Romeins zeemonster. Afbeelding op een mozaīekvloer, basilica van Aquileia, Noord-Italië Het Midden-Oosten staat in vuur en vlam. Met name in Syrië en Irak lijken de oude staatkundige grenzen, die ten dele nog uit de tijd van het Sykes-Picot verdrag […]

Epidemie-slachtoffers uit Luxor

Luchtfoto van Luxor In West-Afrika is momenteel weer sprake van een uitbraak van het ebola-virus. Vooral voor de direct betrokkenen is het beangstigend om te zien hoe snel dit soort virussen om zich heen kunnen grijpen en epidemische vormen kunnen aannemen. Toch zijn epidemieën door de hele geschiedenis heen altijd al een vast onderdeel geweest […]

Wandschildering met vis uit Rome

Wandschildering uit de  Callixtus catacombe aan de Via Appia, Rome. Afbeelding van een vis met  een  mand met brood–een verwijzing naar het Nieuw Testamentische verhaal van de wonderbare spijziging Tegenwoordig nuttigen we meer vlees dan ooit tevoren in de geschiedenis. In 1973 bedroeg de gemiddelde consumptie in Nederland rond de 30 kg. per persoon per […]