De dubbele roof van Europa

Roodfigurige krater, gesigneerd door Asteas, met een afbeelding van de roof van Europa, na 350 v. Chr., archeologisch museum Paestum Europa kraakt in haar voegen door de vluchtelingencrisis en de dreigende Brexit. Maar hoe is het idee van ‘Europa’ ooit ontstaan? Daarvoor moeten we terug naar de Griekse mythologie. Lang voordat Europa een geopolitieke werkelijkheid […]

Meer weten en eten, dankzij de Nijlmeter

Mozaïekvloer uit Sepphoris, Israel, met een afbeelding van de Nijl-meter in de vorm van een zuil met daarop Griekse letters die functioneren als cijfers die de hoogte van de Nijl-overstroming aangeven Twee weken geleden meldde het gezaghebbende wetenschappelijke tijdschrift Nature dat 2015 nu officieel te boek staat als het warmste jaar ooit: uiteraard sinds het begin van betrouwbare […]

Een goed begin is het halve kunstwerk

Mozaïekvloer van een Romeinse villa te Lod, Israël, 300 n. Chr. Afgelopen december ontstond er commotie rondom een van beroemdste olieverfschilderijen ter wereld, de Mona Lisa van Leonardo da Vinci. Met behulp van nieuwe fotografische technieken stelde een Franse onderzoeker vast dat onder het portret van de mysterieus lachende dame nog een ander portret schuilgaat. […]

Obsidiaan, Melos en de Cycladische idolen

Zittende harpspeler, Keros, Cycladen, 2600-2300 v. Chr. Het afgelopen jaar heeft de vluchtelingenstroom naar Europa zich volkomen verplaatst. Waar migranten eerder hoofdzakelijk via Noord-Afrika en Italië een weg naar de EU zochten, loopt de belangrijkste route nu via Turkije en Griekenland. Van de één miljoen mensen die Europa in 2015 bereikten, reisden er 800.000 via […]

De Lazarus van Bowie

Vroegchristelijke doodskist uit Plovdiv (Bulgarije) met aan de binnenzijde een schildering van Jezus (rechts) en Lazarus (links), 4e eeuw n. Chr. Op 10 januari jongstleden overleed David Bowie. Twee dagen daarvoor, op zijn 69e verjaardag, was zijn laatste album, Blackstar, uitgekomen. Het bevat onder andere het nummer Lazarus. Eerder verscheen er, bij wijze van vooraankondiging, […]

De SUV uit vroeger tijden

Mozaïekvloer met afbeelding van twee jongetjes op de rug van een kameel, 5e-6e eeuw n. Chr., keizerlijk paleis te Constantinopel (Istanboel) Onderzoekers in Europa en de VS boeken dezer dagen goede vorderingen bij hun zoektocht naar een vaccin tegen de infectieziekte MERS. MERS is het neefje het bekendere SARS. Beiden ziektes veroorzaken infecties aan de […]

De wijsheid kwam ooit uit het Oosten

Wand-mozaïk met de drie wijzen uit het Oosten, San’Apollinare Nuovo, Ravenna Dezer dagen is het soms maar moeilijk voorstelbaar dat de bakermat van onze westerse beschaving in het Nabije Oosten ligt. Het ontstaan van de landbouw, de ontwikkeling van geavanceerde staatsvormen, het ontstaan van de astronomie, de uitvinding van het schrift, de institutionalisering van religie: […]

Zoekt en gij zult de Akra vinden

De opgravingen onder de Givati parkeerplaats. Op de achtergrond de Tempelberg-Haram al Sharif Als u dezer dagen toevallig in Jeruzalem bent, is dit het moment om een bezoek te brengen aan de archeologische opgravingen die hebben plaatsgevonden op de Givati-parkeerplaats, iets ten zuiden van de Tempelberg of Haram al-Sharif. Locatie van de opgravingen, met rechts, […]

Succesvolle leiders zijn een kop groter

Mummie van priester Anchhor, 650-625 v.Chr., uit Thebe, nu in het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden Nederlanders worden steeds langer. Op dit moment behoren we zelfs tot de langste volken op aarde. Dat is overigens een recente ontwikkeling: Nederlandse mannen die in het midden van de 18e eeuw het leger in gingen, hadden bijvoorbeeld nog […]

De ontdekking van de Schotse kilt

De mantelspeld van Hunterston, Zuid-West Schotland, 700-800 n. Chr. Vorige week ging het in deze blog over de grote Kelten-tentoonstelling in het British Museum in Londen, die nog tot eind januari te zien is. Dat deze expositie juist in Londen wordt georganiseerd is geen toeval. In Engeland en Ierland is de fascinatie met het Keltische verleden al […]

Het raadselachtige bekken van Gundestrup

Detail van uitgehamerd zilveren bekken, 150-50 v. Chr., mogelijk gemaakt in Zuid-Oost Europa Europa is altijd al een lappendeken van volken en culturen geweest. Wie kennis wil maken met een van de meest fascinerende samenlevingen uit het Europese verleden, kan nu zijn licht opsteken bij het British Museum te Londen. Daar is tot 31 januari […]

De tanden poetsen met urine

Gebitselementen met gaatjes, gevonden op het Forum, foto Marshall Becker In het kader van een fotoshoot voor deze krant bezocht ik vorige week het ondergrondse depot van de Universiteit Utrecht. Dat was een bijzondere ervaring. Een geëngageerde medewerker van het Universiteitsmuseum leidde ons langs eindeloze stellingen met voorwerpen uit de geschiedenis van onderwijs en wetenschap. […]

De zelfverzekerde blik van Aqmat

Grafreliëf van Aqmat, uit Palmyra, late 2e eeuw n.Chr. De kwaliteiten die het ondernemerschap kenmerken, zoals creativiteit, lange adem en het goed kunnen omgaan met tegenslag, zijn eigenschappen die ook de geschiedenis van de mens hebben vormgegeven, op een wijze die ons nog altijd versteld kan doen staan. Een van de mooiste voorbeelden daarvan treft […]

De verwoesting van Palmyra

In Palmyra is de handel in illegale oudheden altijd al een probleem geweest. Zelf ervoer ik dat al toen ik in 2005 met een groep Duitse archeologen op werkbezoek was in de beroemde Syrische woestijnstad. De confrontatie met illegale archeologica voltrekt zich altijd via hetzelfde ritueel. Eerst duwen lokale handelaren je de gebruikelijke toeristische rommel […]

Dokter, spreekt u ook Grieks?

Romeins mozaïek uit de 3e eeuw n.Chr. waarop de arts Hippocrates en een inwoner van het eiland Kos de Griekse god van de geneeskunde, Asklepios, begroeten bij zijn aankomst op het eiland De marktwerking in de zorg is een thema dat de gemoederen gemakkelijk in beweging brengt. Twee weken geleden was er weer eens consternatie, […]

Een vorkje prikken in de grot van Tiberius

Beeldengroep met Odysseus en zijn mannen die Polyphemus verblinden (gedeeltelijke reconstructie). Vorig jaar bracht de Oostenrijkse cineast Ulrich Seidl de film ‘Im Keller’ uit, die zich geheel richt op de verbeelding van het verborgene: wat spoken mensen in hun kelder uit? Het is een voyeuristische rolprent geworden die als documentaire niet erg overtuigt, vooral omdat […]

Het mirakel van de mengkraan

Bronzen Romeinse mengkraan, 1e eeuw n. Chr. uit Rottweil, in het Dominikanermuseum Een paar maanden geleden was ik in Oxford om een lezing te geven over mijn onderzoek naar migratie en Diaspora in het Romeinse Rijk. Een bezoek aan Oxford is altijd de moeite waard. Niet alleen is het aantal academici per vierkante kilometer er […]