Stripboek avant-la-lettre

De Carthaagse koningin Dido die zelfmoord pleegt na het vertrek van Aneas, geïllumineerd handschrift uit de 4e of 5e eeuw n.Chr., Rome, nu in Vaticaanse bibliotheek

Een van de kenmerken van de digitale revolutie is dat die leidt tot democratisering, althans wat betreft de algemene toegankelijkheid van informatie. Dat geldt zeker voor de digitalisering van cultureel erfgoed. Vroeger moest je lange reizen ondernemen en over de juiste toestemmingen en contacten beschikken om bijvoorbeeld door te dringen tot beroemde boekcollecties als die van de Bibliotheca Apostolica Vaticana. Nu is een klik op de knop voldoende en kun je vanuit je luie stoel diezelfde collectie in een keer op het scherm laten verschijnen.

bav

De bibliotheca apostolica vaticana

Een van de eerste resultaten van een groot digitaliseringsproject van de Vaticaanse bibliotheek, in samenwerking met Canon en Océ, betreft een beroemd geïllustreerd handschrift van Vergilius’ heldendicht over Aeneas—de Trojaanse held die na de vlucht uit Troje de stamvader van de Romeinen werd.

Troy

De val van Troje, met links het paard van Troje, geïllustreerd Aeneas handschrift, Vaticaanse bibliotheek

Het desbetreffende handschrift stamt uit de 4e of 5e eeuw n. Chr. De techniek die toegepast werd om het te maken was destijds revolutionair. Lange tijd hadden de Romeinen papyrus gebruikt als belangrijkste schrijfmateriaal. Dergelijk materiaal was goedkoop. Maar omdat het in lange rollen werd bewaard, was het in het gebruik niet altijd even praktisch. In het geval van de Aeneis van Vergilius, die uit twaalf boeken bestaat: daarvoor was tien meter papyrusrol nodig.

Scroll

Papyrus-rol

De uitvinding van de codex, die te vergelijken is met ons moderne boek, bracht daarin verandering. Nu kon je gemakkelijk door de tekst bladeren. En omdat het papier vlak bleef liggen, konden er ook prachtige kleurenillustraties aan worden toegevoegd. Zo werd de voorloper geboren van zowel de verluchte christelijke handschriften uit de Middeleeuwen als van ons moderne stripboek.

Vergilius-Vaticanus

De codex, oftewel de voorloper van ons moderne boek

Meer zien van het grote digitaliseringsproject in de Vaticaanse bibliotheek? Kijk dan naar dit filmpje: