Standbeeld van keizer Caligula

Standbeeld van keizer Caligula, afgebeeld als godheid. Gevonden bij illegale opgravingen in Nemi

Een paar jaar geleden werd Italië door het Britse opinieblad The Economist steevast gekarakteriseerd als “de zieke oude man van Europa.” Hoewel gebaseerd op een analyse van de economische en politieke situatie in dat land nam The Economist daarbij toch vooral Silvio Berlusconi, de toenmalige Italiaanse premier, onder vuur. Aanvankelijk reageerde Berlusconi met humor door de naam van het blad te verbasteren tot The Ecommunist. Maar toen The Economist hem in 2011 kenschetste als the man who screwed an entire country volgde er een rechtszaak die overigens door Berlusconi werd verloren.

Het was puur toeval dat in datzelfde jaar 2011 in Nemi, een stadje op zo’n 35 km. ten zuiden van Rome, een standbeeld werd gevonden van een Romeinse keizer wiens levensloop in een aantal opzichten sterk aan die van Berlusconi doet denken, namelijk keizer Caligula.

Nemi

Nemi (in de verte rechts) gelegen aan het gelijknamige meer

Caligula was een kleinzoon van de eerste Romeinse keizer, keizer Augustus. Hij kwam al op 24 jarige leeftijd aan de macht nadat hij zijn voorganger Tiberius door verstikking om het leven had gebracht. Caligula’s regering werd gekenmerkt door een schier eindeloze reeks bunga-bunga feestjes alsmede door allerlei bestuurlijke misstanden waaronder het plunderen van de staatskas. Caligula maakte zich waarschijnlijk ook aan incest schuldig. Kritiek op zijn bestuur pareerde hij met de opmerking: “Laten ze me maar haten zolang ze maar bang voor me zijn.”

caligularecon

Reconstructie van het beeld van Caligula dat in Nemi is gevonden

Nadat hij zijn favoriete renpaard tot hoogste bestuursambtenaar en zichzelf tot een levende god had laten verklaren, kreeg zelfs zijn directe entourage er genoeg van. Na bijna 4 jaar geregeerd te hebben, werd Caligula in een onderaardse gang onder zijn paleis met geweld van het leven beroofd.

Het is geen toeval dat het standbeeld van keizer Caligula dat de aanleiding voor deze “verhalenzoeker” vormt nu juist uit het plaatsje Nemi afkomstig is. Nemi ligt niet ver van Rome aan het gelijknamige meer dat vooral bekend is geworden vanwege een tweetal enorme schepen die Caligula hier heeft laten bouwen. Het ging daarbij om platbodems van 20 x 70 meter die op dit kleine meer ronddobberden en het visueel domineerden. Op het ene schip bevond zich een tempel, op het andere een paleis met alles erop en eraan, dat wil zeggen inclusief een badhuis met warm en koud stromend water.

schepennemi

Opgravingsfoto van een van de platbodems van keizer Caligula

In de jaren 30 van de vorige eeuw zijn schepen van Nemi opgegraven maar helaas gingen de resten in 1944 alweer verloren, waarschijnlijk omdat ze in brand werden gestoken door terugtrekkende Duitse troepen. De weinig vondsten die nu nog over zijn, zijn te vinden in het Nationale Museum in Rome (palazzo Massimo). Daaronder bevinden zich de meest fantastische dierenkoppen uit brons. Uit dat soort resten blijkt wel dat kosten noch moeite gespaard werden om Caligula’s plezier-schepen op te tuigen.

brons

Bronzen uitrusting, afkomstig van de schepen van Caligula

Na de moord op Caligula volgde er een damnatio memoriae. Dat betekent dat zijn nagedachtenis bewust werd uitgewist. Zo werden de schepen in Nemi tot zinken gebracht en werden in het hele Romeinse Rijk standbeelden van Caligula verwijderd. Wat overbleef waren de sappige verhalen die we nog altijd bij de Romeinse geschiedschrijvers tegenkomen.

Zal het Berlusconi net zo vergaan? De talloze scabreuze verhalen over hem zijn overal op het internet aan te treffen. Maar dankzij  een beslissing van het Europese Hof van Justitie bestaat sinds kort de mogelijkheid om bij Google een verzoek in te dienen om digitaal vergeten te worden. Het is goed denkbaar dat de strijdlustige Berlusconi van dat recht gebruik wil gaan maken.

Meer weten over het leven van de keizers in het oude Rome? Lees dan: Daan den Hengst, Keizers van Rome. Suetonius (Amsterdam: Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2010).

Meer zien over de ontdekking van het beeld van Caligula? Kijk dan naar dit korte nieuwsbericht: