Soms brengen scherven geen geluk

Ingekraste scherf met de naam van Themistocles en zijn stadswijk Phrearrhios

Als in de aanloop naar de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 8 november iets duidelijk is geworden, dan wel dat het Amerikaanse politieke bestel in zijn voegen kraakt. Dat Donald Trump zich niet kan beheersen en keer op keer gierend uit de bocht vliegt, is nog tot daar aan toe. Zorgwekkender is dat hij nog altijd op een aanzienlijk deel van het electoraat kan rekenen. Dat is vooral verontrustend omdat Trump zich er niet voor schaamt essentiële spelregels van het democratische bestel aan zijn laars te lappen. Integendeel, hij staat zich er zich juist op voor en met precies die eigenschap weet hij kiezers te bekoren. In de Verenigde Staten is de geest nu echt definitief uit de fles.

1

Verkiezingsdebat tussen Hillary Clinton en Donald Trump

Dat Trump zelf er alles aan zal doen om, ook na de verkiezingen, die geest nooit meer in de fles terug te krijgen, bleek niet zo lang geleden bij het derde en laatste grote presidentiële debat tussen hem en Hillary Clinton. Toen kondigde Trump — tot ontzetting van alle commentatoren — aan dat hij de verkiezingsuitslag onder geen beding zou accepteren als hij die verliest. Verder kunnen de tien vrouwen die hem inmiddels van seksuele intimidatie hebben beschuldigd, na de verkiezingen allen op een proces rekenen.

Hoe kom je af van een man die door een Amerikaanse commentator werd omschreven als een ‘turd that just won’t flush’, oftewel een drol die maar niet kan worden doorgespoeld? In het oude Athene, dat er 130 jaar voor het eerst in de menselijke geschiedenis een democratische staatsvorm op nahield, hadden ze daar een uiterst praktische oplossing voor: ostracisme.

scherven

Scherven met ingekraste namen van personen die men van het politieke toneel probeerde te verwijderen in het oude Athene

Volgens deze stemprocedure besloten de inwoners van Athene wie ze tien jaar lang van het politieke strijdtoneel wilden verwijderen. De naam van die persoon schreven ze dan op een ostracon, een scherf. Degene wiens naam het meeste voorkwam, ging vervolgens in ballingschap. Op die manier kwam er weer wat lucht in het politieke systeem.

images

Themistocles’ naam ingekrast op de voet van een vaas

Op de scherven die door archeologen zijn teruggevonden, staan de namen van bekende Griekse politici zoals Themistokles, die destijds van populisme en hebzucht werd beschuldigd. Zijn naam komt in het handschrift van veertien verschillende mensen voor. Rond 471 voor Christus werd hij uit Athene verbannen naar het zuidelijk gelegen Argos.

rise-of-an-empire

Themistocles en zijn mannen, in de versie van de film 300: Rise of an Empire

Hillary kan ongetwijfeld ook een toepasselijke zuidelijke bestemming voor Trump bedenken. En er zijn inmiddels vast ook nog wel veertien Republikeinen te vinden die haar daarbij willen helpen.

Meer zien over de rol van de grote strateeg Themistocles? Kijk dan naar deze korte film: