In het oude Rome was Somnus hard nodig

Bronzen kop van Somnus, Civitella d’Arna, nabij Perugia, Umbrië, Italië, nu in het British Museum te Londen, 1e of 2e eeuw n. Chr.

Bij nader inzien valt er meestal nogal wat af te dingen op de stelling dat vroeger alles beter was. Neem bijvoorbeeld onze nachtrust. Het lijkt erop dat die steeds meer onder druk komt te staan. We gaan te laat naar bed en staan te vroeg op. Ook wordt de kwaliteit van onze slaap aangetast. Eenmaal in bed kunnen we onze hersens maar niet tot rust brengen. En dan zijn er nog de smartphones en tablets die blauw licht afgeven dat ons slaapmechanisme verstoort.

Nee, dan vroeger. Vroeger, toen alles beter was, ging men slapen na een ontspannen avondje bij de open haard. Tegen die tijd was het aardedonker geworden. Lichtvervuiling bestond niet. Televisies in de slaapkamer evenmin. ’s Nachts kwamen er ook geen vliegtuigen over. En met een beetje geluk had je ’s ochtends ook geen last van de haan van de buren, want die had de keukenstaf de avond daarvoor als ingrediënt voor een heerlijke coq au vin vakkundig in de pan laten verdwijnen.

ENdymion

De slapende, mythologische figuur Endymion, op een Romeinse sarcofaag

Een realistisch scenario? Of stond de nachtrust toen ook al onder druk? Dat laatste lijkt het geval te zijn geweest. Zo vertelt de Griekse dichter Aristophanes (446-386 v. Chr.) dat de MKB’ers van zijn tijd al voor dag en douw uit de veren waren om zich in alle donkerte naar hun bedrijven te spoeden. De Romeinse dichters Martialis en Horatius klagen erover over dat je in de drukke miljoenenstad Rome ’s nachts geen oog dicht kon doen.

Thanatos

Hypnos, de Griekse god van de slaap, links, op een rood-figurige Griekse krater, later 6e eeuw v. Chr.

Alleen de rijken, die niet in het zweet des aanschijns hoefden te werken en die konden uitwijken naar hun luxueuze landhuizen op het platteland, wilden nog wel eens tot een uur of tien in bed blijven liggen. Overigens vond men dergelijk gedrag niet acceptabel. Volgens de filosoof Plato moest de eindverantwoordelijke juist als eerste op staan, nog voordat het personeel goed en wel was wakker geworden.

etrusc

Reconstructie van een Etruskisch bed

En wat deed men om in slaap te vallen? Die activiteit viel onder de verantwoordelijkheid van de slaapgod Somnus. Door stille vleugels gedragen benaderde hij alle stervelingen. Hij zette dan de middelen in die de goden hem hadden gegeven om iedereen in slaap te laten vallen: vermoeidheid, alcohol, of liefdesverdriet. Het is een sprekend voorbeeld van het idee dat plus ça change, plus c´est la même chose.

Meer weten? Lees dan Silvia Montiglio, The Spell of Hypnos: Sleep and Sleeplessness in Ancient Greek Literature (forthcoming)

Meer zien over hoe een kopie kan worden gemaakt van het bronzen kopje boven aan deze blog met een 3D scan? Kijk dan naar deze korte opname: