Samson in Huqoq

Samson die de stadspoort van Gaza op zijn rug draagt. Mozaïekvloer gevonden in de synagoge van Huqoq. Foto: Jim Haberman. Gepubliceerd met toestemming van Jodi Magness

De nadagen van het Romeinse Rijk worden nog altijd gezien als periode van desintegratie en verval. Toch was het in de periode van de derde tot zesde eeuw n. Chr. in de landen rond de Middellandse Zee niet alleen maar kommer en kwel. Zo zorgde de opkomst van het christendom voor een enorme “bouw-boom” en ook andere geloofsgemeenschappen bouwden er in deze tijd lustig op los. Op die manier ontstonden er in deze jaren overal indrukwekkende kerken en synagogen. Dergelijke gebouwen werden vaak door steeds dezelfde bouw-equipes neergezet en van decoratie voorzien.

sardissyn

De laat-antieke synagoge van Sardis in Turkije. Deze synagoge bood plaats aan ongeveer 1000 personen

Vooral de mozaïekvloeren die in kerken en synagogen werden aangebracht, laten zien dat de politieke fragmentatie van het Romeinse Rijk lange tijd nauwelijks invloed had op de financiële slagkracht en het zelfvertrouwen van die individuen en gemeenschappen die dit soort gebouwen bekostigden. Een zeer sprekend voorbeeld leveren de fascinerende mozaïeken van een synagoge uit de vijfde eeuw n.Chr. die in 2011 in Huqoq in het Noorden van Israël in de buurt van het meer van Galilea werden ontdekt en waarvan de opgravingen nog altijd voortduren.

 huqoq-

Locatie van Huqoq

Hoewel maar ten dele bewaard, zijn de mozaïeken van de synagoge in Huqoq bijzonder vanwege de thematiek van hetgeen er is afgebeeld. Zo laat het mozaïekfragment dat bovenaan deze blog staat afgebeeld een grote jonge man zien die een stadsmuur in miniatuur op zijn rug meetorst met in het midden de afbeelding van een deur. Het is een verwijzing naar het Bijbelverhaal van Samson (Simson)—een van de leiders van het volk Israël die zo sterk was dat hij, toen hij door de Filistijnen in Gaza werd opgesloten, ontsnapte door de stadspoort uit zijn hengsels te rukken en op zijn rug mee te dragen (Richteren 16:1-3).

De populariteit van Samson op mozaïekvloeren van synagogen—zo is hij ook afgebeeld op een vloer van een synagoge, recentelijk ontdekt in het nabijgelegen Wadi Hamam—hangt mogelijk samen met het feit dat Samson in de joodse traditie als prototype van de Messias wordt gezien.

4272574715

Mozaïekvloer synagoge van Wadi Hamam

De inhoud van andere mozaïekfragmenten in Huqoq kunnen nog niet met zekerheid worden geïdentificeerd. Intrigerend is bijvoorbeeld de afbeelding van een olifant. In het Nabije Oosten verschenen olifanten ten tonele als levende tanks toen zij door de opvolgers van Alexander de Grote bij hun oorlogen werden ingezet, onder andere in hun strijd tegen de vrijheidslievende Makkabeeën. Of op de mozaïeken van Huqoq inderdaad sprake is van inspiratie door de niet-canonieke Bijbelboeken der Makkabeeën en dat daarbij misschien zelfs wordt verwezen naar het joodse Chanoeka feest, zijn suggesties waarvoor verder wetenschappelijk onderzoek en een voortzetting van de opgravingen noodzakelijk is.

Huqoq5

Olifant op mozaïekvloer synagoge Huqoq. Foto: Jim Haberman

Wel is nu al duidelijk dat de christianisering van het Romeinse Rijk—die al behoorlijk was voortgeschreden in de tijd dat de mozaïekvloer in de synagoge van Huqoq werd neergelegd—het zelfvertrouwen van de joodse gemeenschap in Galilea alleen maar versterkte: iedere keer als zij hun synagoge binnenwandelden werden zij geconfronteerd met verhalen uit de joodse traditie die bevestigden dat ze trots konden zijn op een identiteit waaraan hun voorouders door de geschiedenis heen succesvol hadden vastgehouden.

Meer weten over de archeologie van Israël? Lees dan het prachtige boek van de opgravings-leider van de opgravingen in Huqoq: Jodi Magness, The Archaeology of the Holy Land. From the Destruction of Solomon’s Temple to the Muslim Conquest (Cambridge: Cambridge U.P., 2012).

Meer zien over de mozaïekvloeren van in het oude Israël. Kijk dan naar dit filmpje: