Romulus en Remus

Mozaïk-vloer uit Syrië met afbeelding van Romulus en Remus en de wolvin

De geschiedenis van Rome is onlosmakelijk verbonden met het verhaal van de tweelingbroers Romulus en Remus. Volgens de legende werden zij in een mandje als vondelingen aan de rivier de Tiber meegegeven. Eenmaal aangespoeld op de plek waar Rome zou ontstaan, werden ze daar door een wolvin gezoogd en daarna door een herder opgevoed. Volwassen geworden stichtte Romulus op de Palatijn-heuvel de stad Rome door een vore in de grond te trekken. Toen Remus schertsend over de vore sprong, doodde Romulus zijn tweelingbroer. Dit alles zou hebben plaatsgevonden op 21 april 753 v.Chr. Romulus bevolkte zijn nieuwe stadsstaat met mannen zonder vaste woon –en verblijfplaats. Met hun hulp ontfrutselde hij vervolgens de noodzakelijke vrouwelijke bewoners aan de naburige stam der Sabijnen. Zo werd Rome een echte stad, met Romulus als eerste koning en de wolvin als symbool.

Sabinseroof

Romeinse munt met afbeelding van de Sabijnse maagdenroof (vroege 1e eeuw v.Chr.)

Het verhaal van Romulus en Remus is een typische, folkloristische stichtingsmythe en als zodanig een verzonnen verhaal. Toch heeft dat Italiaanse archeologen er niet van weerhouden om alsnog naar sporen van Romulus op zoek te gaan. Zo ontdekte de bekende Italiaanse archeoloog Andrea Carandini bij zijn opgravingen in het centrum van Rome onder andere een oude stadsmuur met toegangspoort. Dat complex en andere geassocieerde archeologische vondsten wijzen er volgens hem op dat de stichting van Rome als politiek-militair, commercieel en religieus centrum in precies dezelfde tijd heeft plaatsgevonden als de Romulus en Remus-legende beweert, namelijk rond het midden van de 8e eeuw v.Chr.

konings

 Reconstructie van het paleis van de eerste koningen van Rome, gebaseerd op de opgravingen van Carandini

Carandini twijfelt er niet aan dat al deze bouwactiviteiten zijn geïnitieerd door een daadkrachtige leider en hij is van overtuigd dat deze leider identiek moet zijn aan Romulus. Carandini schrijft en spreekt over Romulus als ware het een lang verloren gewaande, maar intussen uit het verleden teruggekeerde oude vriend.

Ook bij andere recente archeologische ontdekkingen te Rome is de wens de vader van de gedachte gebleken. In 2007 werd met een dieptesonde een onderaardse ruimte gevonden die door de onderzoekers als het lupercal werd geïdentificeerd. Zoals de naam al aangeeft (lupus betekent wolf in het Latijn) zou het hier gaan om de grot waarvan de oude Romeinen dachten dat de wolvin er Romulus en Remus gezoogd zou hebben.

lupercal

Dwarsdoorsnede van de Romulus en Remus-grot (lupercal)

Aan al deze twijfelachtige pogingen om het verzonnen verhaal van Romulus en Remus te verbinden met de feitelijke archeologische overblijfselen werd afgelopen maand door de Italianen zelf echter een gevoelige klap uitgedeeld. Toen werd bekend dat bij opgravingen op één van de oudste plekken van het forum—Rome’s oude marktplaats—een stuk muur ontdekt is dat mogelijk nog eens één of zelfs twee eeuwen ouder is dan de oudste muurvondsten tot nu toe. Bij die muur gaat het om een afwateringskanaal dat ligt onder de plek waar in het oude Rome volksvergaderingen plaatsvonden, precies daar waar ook één van de oudste Romeinse inscripties is teruggevonden (de beroemde lapis niger of zwarte steen).

 comitiumlapis-niger

Opgravingen waarbij een oud afwateringskanaal werd gevonden en afbeelding van de lapis niger

Wat te denken van al deze ontdekkingen? Romulus en Remus zijn geen historische figuren en zullen dus ook nooit door archeologen worden teruggevonden. En zoals één zwaluw nog geen zomer maakt, kan uit de aanwezigheid van één enkel stukje afwateringskanaal niet worden afgeleid dat Rome al in de 9e eeuw v.Chr. een echte stad werd. Een en ander neemt overigens niet weg dat de oudste geschiedenis van de stad Rome ongekend fascinerend blijft omdat hier de historische wortels liggen van een beschaving die de Europese cultuur diepgaand en tot op de dag van vandaag heeft beïnvloed. Om die wortels beter te kunnen begrijpen is evenwel geduld en gezond verstand nodig, want het oude Rome geeft haar vele geheimen maar mondjesmaat prijs.

Meer weten over de recente opgravingen in het oude Rome. Lees dan Andrea Carandini, Rome: Day One (Princeton: Princeton University Press, 2011).

Meer zien over de ontdekking van het lupercal met behulp van een dieptesonde? Kijk dan naar dit korte filmpje.