Romeinse Walk of Fame

Grote Romeinse tegel, een zogenaamde bipedalis, late 1e eeuw n. Chr, uit Vindolanda, Northumberland, Engeland, met de afdruk van een hondenpoot (D), poten van een kat (C) en menselijke afdruk (S)

Waar komen onze fascinaties vandaan? In het geval van mijn eigen vak kan ik u precies vertellen waarom ik de archeologie zo boeiend vind. Als jongetje van negen raapte ik in een opgraving in het Mediterrane gebied een terracotta scherf op. Op die scherf was de vingerafdruk bewaard gebleven van de pottenbakker die de amfoor in kwestie ooit had gemaakt: die was namelijk in de zachte klei gedrukt en daarna automatisch meegebakken.

Cosmetica

Romeins cosmetica-doosje met vingerafdrukken, uit London, begin van de jaartelling

Als je zo’n vondst in handen hebt, houd je het verleden letterlijk vast. De barrière tussen toen en nu valt heel even weg. Je bent in een andere werkelijkheid en participeert als het ware in het leven van iemand uit een ver verleden.

Natuurlijk ben ik niet de enige die juist door de tastbare menselijke sporen uit het verleden gebiologeerd wordt. Iedere keer als er weer eens voetafdrukken van onze prehistorische voorouders worden gevonden die in de klei zijn achtergebleven en daarna versteenden, draaien de krantenpersen op volle toeren. Bijna niemand ontkomt aan de fascinatie die voortkomt uit een directe confrontatie met dergelijke verre verwanten.

foot-print-6

Vijftig prehistorische voetsporen in de klei, gevonden langs een voormalige bedding van de rivier de Thames, bij Happisburgh, Norfolk, 17 km. ten Noord-Oosten van Norwich

Uit de Romeinse tijd zijn nogal wat menselijke voetafdrukken bewaard gebleven op tegels en bakstenen. Voordat dergelijke bouwmaterialen de oven ingingen, werden die in de zon te drogen gelegd. Voordat het droogproces helemaal was afgerond, kon het gebeuren dat volwassenen of kinderen per ongeluk over dergelijke kleien tegels heen liepen. Daarbij werd de hele voet of een deel ervan in de klei gedrukt. De tegels werden vervolgens toch gewoon gebakken waardoor de voetafdrukken vereeuwigd werden.

 voet

Romeinse tegel met stempel en afdruk van een menselijke voet uit Berg en Dal, nabij Nijmegen

Overigens treffen we soms ook pootafdrukken van dieren aan. Een mooi voorbeeld is boven aan deze blog afgebeeld. We zien de pootindruk van een hond (D) twee pootafdrukken van een kat (C) plus een streep nagelaten door de handwerksman (S). De pootindrukken van de kat zijn licht, wat betekent dat die in grote vaart voorbij is gekomen. Maar toch net lang genoeg om voor eeuwig te worden vastgelegd.

Meer weten over de geschiedenis van de menselijke creativiteit door de eeuwen heen? Lees dan: Steven Mithen (ed.), Creativity in Human Evolution and Prehistory (London: Routledge, 1998).

Meer zien over afdrukken op Romeinse tegels? Kijk dan naar dit korte filmpje: