Romeinse amforenbelt

De Monte Testaccio of grote scherven-heuvel in Rome

De productiviteit van een samenleving laat zich vaak het gemakkelijkst aflezen aan de hoeveelheid afval die het oplevert. Een mooi historisch voorbeeld daarvan is te vinden aan de zuidzijde van het historische centrum van Rome. Daar bevindt zich de Monte Testaccio, een heuvel van rond de 36 meter hoogte en een omvang van zeker een halve vierkante kilometer.

g

De Monte Testaccio gefotografeerd vanuit de lucht

Op het eerste gezicht lijkt het bij de Monte Testaccio om een natuurlijke welving in het landschap te gaan. Niets is echter minder waar. Archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat de heuvel geheel bestaat uit weggegooide transport-amforen. Schattingen van het totale aantal exemplaren lopen uiteen van 25 tot 53 miljoen stuks!

pp2

Dwarsdoorsnede door de Monte Testaccio, met amforenresten

De amforen van de Monte Testaccio werden gebruikt voor het vervoer van olijfolie. Die olijfolie was voor 85% afkomstig uit zuidelijk Spanje en stamde uit precies dezelfde streken waar ook nu nog op grote schaal olijfbouw plaatsvindt. De dikbuikige amforen waarin de olie werd vervoerd, werden ter plekke in Spanje gefabriceerd. Daar werden ze ook van een verpakkingslabel voorzien. Per amfoor kon ongeveer 70 kg olie worden getransporteerd.

 e

Een  amfoor van het type Dressel 20 die vaak wordt teruggevonden op de Monte Testaccio

Nadat ze met olie waren gevuld, werden de amforen naar Rome verscheept. Eenmaal op de oevers van de Tiber uitgeladen en uitgeschonken, zat de lange reis van de kruiken erop. Omdat de productiekosten van de amforen laag waren en de transportkosten hoog, was hergebruik en ‘repatriëring’ van de lege kruiken niet rendabel. De boel ter plekke weggooien werd dus al snel het devies: Rome’s grote schervenbelt was geboren.

Amfoor

Amfoor met labels op de schouder en hals

Dat de oude Romeinen vaak voor pragmatische industriële oplossingen opteerden, blijkt overigens ook uit nieuw onderzoek naar de ovens waarin de amforen werden gebakken, die zijn teruggevonden langs de oevers van de Guadalquivir-rivier in Zuid-Spanje. Nadat men daar eerst de complete regionale bomenvoorraad had opgestookt, stapte men voor de benodigde brandstof over op de pulp die vrijkwam bij het produceren van de olijfolie. Ook toen al wist men dus dankzij biomassa van de nood een deugd te maken.

D

Werkplaatsen van Romeinse pottenbakkers langs de Guadalquivir-rivier in Spanje

Meer weten over Romeinse amforen, handel en de Monte Testaccio? Lees dan J. Theodore Peña, Roman pottery in the archaeological record (Cambridge: Cambridge U.P. 2007).

Meer zien over de archeologie van de Monte Testaccio. Kijk dan naar deze leuke korte film: