Ook Rome koesterde zijn nationale toppers

Reconstructie van beeldengroep van de  Trojaanse held Aeneas, die, met zoon en vader, Rome ontvlucht en zo voorvader van de Romeinen werd, volgens de Romeinse traditie; de groep stond op het Forum van Augustus

Nederlanders zijn over het algemeen niet erg chauvinistisch. Nationale trots? Gewoon doen is ons devies, want dan doen we immers al gek genoeg. Er zijn maar weinig uitzonderingen op deze ‘corporate culture’ en die bevestigen doorgaans de regel. Voetbal is daarvan misschien wel het beste voorbeeld. Als onze nationale voetbalheld overlijdt, of als Oranje in actie komt, wordt ons groepsgevoel opeens uit een diepe winterslaap gewekt en leeft iedereen fanatiek mee.

Rembrandt

Rembrandt’s huwelijksportret van Maerten Soolmans en Oopjen Coppit

Afgelopen najaar werd ditzelfde nationale zelfbewustzijn op een andere manier geprikkeld: een Franse verzamelaar liet weten de schilderijen van een bruidspaar, geschilderd door Rembrandt van Rijn, te willen verkopen. Na complexe onderhandelingen, waarvan de details dezer dagen onthuld worden in het kader van de wet openbaarheid van bestuur, werden uiteindelijk de Franse en de Nederlandse staat beiden eigenaar van ieder één schilderij. Daarbij werd overeengekomen dat de doeken van de echtelieden niet gescheiden zullen worden. Alternerend zullen ze samen eerst in het Rijksmuseum en dan weer in het Louvre te zien zijn.

2

Reconstructie van het Forum van Augustus met in het centrum de tempel van Mars Altor

Dat kunst kan bijdragen aan nationale trots is een fenomeen dat zo oud is als de weg naar Rome. Neem keizer Augustus. Die liet in het hart van Rome een monumentaal gebouwencomplex optrekken: het Forum van Augustus. In de bijbehorende zuilenhallen werden standbeelden neergezet van minstens honderd summi viri, oftewel ‘mannelijke toppers’ uit Rome’s rijke geschiedenis.

FA

Reconstructie van de zuilenhallen met beelden van beroemde Romeinen, Forum van Augustus

Augustus’ eigen standbeeld stond natuurlijk in het midden. Daarmee werd visueel benadrukt dat de lange Romeinse geschiedenis tijdens zijn regering haar feitelijke hoogtepunt bereikte. Al met al ging het bij het forum van Augustus om een bewust gecomponeerde en ideologisch gekleurde historische canon in 3D-formaat: Romeinen die niets van geschiedenis afwisten, konden wandelend langs de standbeelden van beroemde Romeinse staatslieden en generaals toch gemakkelijk vertrouwd raken met de indrukwekkende en trotse geschiedenis van hun land.

1

Plattegrond van het Forum van Augustus, met indicatie van de belangrijkste beeldengroepen

Het bleek een gouden formule, want weldra verschenen er kopieën van Augustus’ historische beeldengroepen in andere steden van het Romeinse Rijk. Uitgekookte lokale bestuurders plaatsten hier vervolgens weer hun eigen standbeelden en portretten bij, om op die manier de geschiedenis van de Romeinse veroveraars voor zichzelf te claimen.

greco-romain-tarraco-tarragone-cirque-forum

Forum te Tarragona in Spanje, geïnspireerd op het Forum van Augustus te Rome

Het is klaarblijkelijk een menselijke trek van alle tijden: zodra de kunstzinnige expressie van het verleden glorie en politiek gewin oplevert, pikt iedereen graag een graantje mee.

Meer zien over hoe het Forum van Augustus er oorspronkelijk moet hebben uitgezien? Kijk dan naar deze korte virtuele reconstructie: