Obsidiaan, Melos en de Cycladische idolen

Zittende harpspeler, Keros, Cycladen, 2600-2300 v. Chr.

Het afgelopen jaar heeft de vluchtelingenstroom naar Europa zich volkomen verplaatst. Waar migranten eerder hoofdzakelijk via Noord-Afrika en Italië een weg naar de EU zochten, loopt de belangrijkste route nu via Turkije en Griekenland. Van de één miljoen mensen die Europa in 2015 bereikten, reisden er 800.000 via Griekenland. De helft daarvan kwam de Europese Unie binnen via het eiland Lesbos, dat vlak voor de Turkse westkust ligt.

2015

Een overzicht van de migrantenstroom naar Europa in 2015

Historisch gezien is het zeker geen toeval dat de Griekse route populair is. Door de eeuwen heen hebben de Griekse eilanden altijd al een cruciale brugfunctie vervuld tussen Europa aan de ene kant en Azië aan de andere.

Zoals zo vaak in de geschiedenis waren de eerste menselijke activiteiten in deze regio te danken aan het feit er iets te halen viel. In het geval van het Griekse eiland Melos ging het om obsidiaan. Obsidiaan is vulkanisch glas. In de steentijd, mogelijk reeds vanaf 15.000 v.Chr., was het Melische obsidiaan erg populair, omdat het vanwege de scherpe randen goed kon worden gebruikt voor snijwerktuigen.

Obsidiaan 1

Obsidiaan uit Delos in onbewerkte en bewerkte vorm

Weldra ontstond er een levendige handel in obsidiaan. Door de locatie van Melos, midden in de Egeïsche Zee, kreeg die handel ook al snel een regionaal en zelfs een supraregionaal karakter. Zodoende werden de Griekse eilanden een spin in het web tussen Oost en West. Het hele Nabije Oosten werd in deze tijd overspoeld door obsidiaan dat afkomstig was van Melos.

cyclades

De Cycladische eilanden

Dat deze ontwikkelingen op termijn ook tot welvaart leidden, blijkt uit de prachtige, zogenaamde Cycladische idolen die in dezelfde regio ontstonden. Dit is een groep abstracte marmeren beelden die doorgaans niet groter zijn dan 30 cm. Vanaf ongeveer 3000 v.Chr. werden ze geproduceerd op de eilandengroep rondom Melos. Het zijn ware meesterwerken die de beelden van moderne kunstenaars als Henry Moore ver vooruit zijn.

Idolen

Een groepje zogenaamde Cycladische idolen, staand, met armen over de buik, een karakteristieke houding voor dit soort beeldjes

Connectiviteit, internationale handel, en de brugfunctie tussen Oost en West zijn dus altijd al wezenskenmerken geweest van het leven op de Griekse eilanden. Uit een lopend Canadees onderzoek blijkt bovendien dat dit fenomeen ook nog eens veel ouder is dan lang werd verondersteld. Op het eiland Naxos zijn namelijk werktuigen teruggevonden die daar waarschijnlijk door Neanderthalers zijn vervaardigd in de tijd rond 260.000 v.Chr. Wat het drukke personenverkeer in deze streken betreft, is er dus sprake van oud nieuws.

Meer zien van de kunst der Cycladen? Kijk dan naar dit korte filmpje: