Koning Herodes

Herodion, paleis annex begraafplaats van koning Herodes, nabij Bethlehem

Volgende week is het kerstmis. Christenen geloven dat Jezus toen geboren werd in Bethlehem en degenen die de berichtgeving van het Nieuwe Testament letterlijk nemen, geloven ook dat er vlak na de geboorte van Jezus een kindermoord in Bethlehem heeft plaatsgevonden. Bij die tragedie zouden alle kinderen jonger dan twee jaar zijn omgebracht op last van koning Herodes.

Dit verhaal en het daarmee verbonden relaas van de vlucht van Jozef, Maria en Jezus naar Egypte, heeft lang tot de verbeelding van christenen gesproken, getuige de talloze afbeeldingen die er door de eeuwen heen van zijn gemaakt. Maar omdat alleen de evangelie-schrijver Mattheus over deze gebeurtenissen bericht, zijn wetenschappers er tegenwoordig niet meer zeker van of de genoemde infanticide ook echt heeft plaatsgevonden.

Giotto

Giotto, vlucht naar Egypte, Padua, Scrovegni kapel

Degene over wie we daarentegen door archeologisch onderzoek steeds meer te weten komen, is de slechterik van dit verhaal, koning Herodes. Gedurende de laatste decennia voor het begin van de jaartelling was Herodes heerser in Judaea. Hij was een machiavellistische Real-politicus van het zuiverste water—iemand die binnen de snel veranderende geopolitieke situatie van zijn tijd op briljante wijze telkens opnieuw wist te overleven (voor veel mensen in zijn directe omgeving gold het omgekeerde).

Caes

Luchtfoto van Caesarea met op de zeebodem de resten van de kunstmatige haven die Herodes ter ere van keizer Augustus liet bouwen

Niemand heeft bovendien zó zijn stempel op het Heilige Land gedrukt als Herodes. Door zijn toedoen verschenen er overal monumentale gebouwencomplexen die met behulp van de meest geavanceerde bouwtechnieken van die tijd werden neergezet. Landmeters uit de hele Hellenistische wereld, bouwkundigen uit Rome en pigmenten uit Spanje—je kan het zo gek niet bedenken of Herodes liet het wel aanrukken.

Massada met het paleis van Herodes op drie verschillende niveau’s, een typisch staaltje van Hellenistisch bouwkundig vernuft waarbij bewust een relatie werd nagestreefd tussen een gebouwencomplex en het omringende landschap

Eén van meest indrukkwekkende paleis-annex-fortificatie-complexen, Herodion genaamd, verrees vanaf 28 v.Chr. precies op de plek waar later Jezus geboren zou worden, namelijk bij Bethlehem. De joodse geschiedschrijver Flavius Josephus bericht dat Herodes het Herodion niet alleen liet bouwen maar dat hij er ook begraven werd.

 Poolcomplex

Herodion, bestaande uit een kunstmatige heuvel die eruit ziet als een vulkaanmond en, in het dal, een paleiscomplex met onder andere dit bassin (voor een kunstmatige vijver)

Die mededeling heeft onderzoekers lang gefascineerd, in het bijzonder de archeoloog wiens naam onlosmakelijk met Herodion verbonden is, Ehud Netzer. In 1972 begon Ehud met zijn werkzaamheden te Herodion. In de late tachtiger jaren deed ik zelf mee met de zoektocht toen ik als aankomend archeoloog bij Ehud in de opgraving werkte. Maar pas in 2007 werd Ehud’s levenslange zoektocht eindelijk beloond en bekroond toen er drie kapotgeslagen sarcofagen gevonden werden alsmede resten van een typisch Hellenistisch grafgebouw. Het was des te tragischer dat Ehud in 2010 op precies dezelfde plaats om het leven zou komen toen hij, leunend op een gammel hekje, naar beneden stortte.

Ehud

Ehud Netzer met de sarcofaag van Herodes

Sindsdien heeft een nieuwe generatie archeologen het archeologisch veldwerk te Herodion voortgezet. Dat nieuwe onderzoek wordt onder andere ingegeven door het feit dat er inmiddels een discussie ontstaan is over de vraag of het gevonden graf wel echt het graf van Herodes zelf is (volgens een alternatieve theorie zou het aan Herodes’ verwanten hebben toebehoord).

De archeologen van de Hebreeuwse Universiteit graven ondertussen noestig verder. Dezer dagen maakten zij de vondst van een monumentale gang en voorportaal met wandschilderingen bekend. Ook bij de bouw van deze monumentale ingang van het boven-paleis werden weer kosten noch moeite gespaard. Herodes heeft echt bestaan maar het Herodion heeft na al die jaren onderzoek nog lang niet al zijn geheimen prijsgegeven.

 PALACE1

Monumentale toegangscorridor die zojuist is opgegraven

Meer weten over de architectuur van Herodes? Lees dan: Ehud Netzer, The Architecture of Herod, the Great Builder (Grand Rapids: Baker Academic, 2008).

Meer zien over de ontdekking van het graf van Herodes? Kijk dan naar dit korte filmpje met Ehud Netzer: