Kleurenpracht op het Forum Romanum

De Santa Maria Antiqua op het Forum te Rome

Als er iets in Italië is vastgeroest, dan zijn het wel de instellingen die zich bezighouden met het behoud van het rijke culturele erfgoed in dat land. De regering Renzi is zich daarvan bewust en heeft sinds haar aantreden geprobeerd om daarin verandering te brengen. De minister van Cultuur Franceschini gaat voortvarend te werk, maar er zijn nogal wat hordes die genomen en koninkrijkjes die geslecht moeten worden. Natuurlijk wordt er ook veel geklaagd, want verandermanagement is en blijft een vies woord in Italië. Toch zijn de vooruitzichten goed, want als men in Italië eenmaal de schouders onder bijvoorbeeld een restauratieproject zet, dan leveren de Italianen doorgaans werk af waarvan de kwaliteit onovertroffen is.

Afb. 4

Restauratrice aan het werk in de Santa Maria Antiqua

Dat laatste geldt zeker voor de restauratie van de Santa Maria Antiqua, een kerk die midden op het forum ligt, aan de voet van de Palatijn. Aan het herstel van dat complex, dat dertig jaar geduurd heeft, leek wel nooit een einde te komen. Maar dit voorjaar was het dan toch eindelijk zover. De museale presentatie die er werd geïnstalleerd, is nog te zien tot 11 september van dit jaar. Als u deze zomer in Rome bent, mag u die eigenlijk niet missen. Om er binnen te geraken, kunt u gewoon een kaartje kopen voor het forum zelf. De kortste aanlooproute is via de ingang aan de Via dei Fori Imperiali.

Afb1

De Santa Maria Antiqua met  vroegmiddeleeuwse muurschilderingen (westwand)

Bij de heropening van de Santa Maria Antiqua werd gezegd dat het hier gaat om de equivalent van de Sixtijnse kapel maar dan uit de Middeleeuwen. Een mooie marketing tekst. Het is waar dat er nergens anders in Rome wandschilderingen uit de vroegmiddeleeuwse periode zijn overgeleverd in zo’n goede staat en in de vorm van zo’n rijk, afwisselend en tegelijk samenhangend iconografisch programma. De schilderingen hebben de tand des tijds overleefd omdat ze bij een aardbeving in 847 n. Chr. zijn toegedekt en daarna veilig onder een aardmassa hebben gelegen, tot de opgravingen van het complex rond 1900.

SMA

Opgravingen in de Santa Maria Antiqua

Afgezien van de 250 m2 aan schilderingen zelf, is verder ook de grafische presentatie ter plekke indrukwekkend. Die bestaat uit een virtuele reconstructie, bij binnenkomst gelijk rechts. Nog imposanter is echter de projectie in twee kapellen iets verderop. Loop niet te snel door die ruimtes, want aanvankelijk heb je als bezoeker helemaal niet door dat hier een presentatie gaat plaatsvinden. De resten van de wandschilderingen worden namelijk gewoon verlicht, net als bij de overige ruimtes in dit complex. Totdat plotseling, maar dus wel met enige vertraging, het licht uitgaat en de eigenlijke presentatie van start gaat.

Afb.2

De lichtpresentatie in de Santa Maria Antiqua

Daarbij worden de gefragmenteerde schilderingen via kleurprojectie gecomplementeerd en krijgt de toeschouwer een uitstekende indruk van hoe de decoratie er moet hebben uitgezien op het moment dat de schilderingen werden opgeleverd. Het is een indrukwekkend visueel spektakel. Het gerestaureerde kleurenpalet is overrompelend.

Afb.3

Detail uit de kapel van de artsen

Op de schilderingen zelf trekt een bonte stoet aan personen voorbij. Naast Maria, naar wie de kerk is vernoemd, verder ook Bijbelse figuren, heiligen, martelaren, pausen, en kerkvaders. Maar mijn persoonlijke favoriet is toch wel de unieke “kapel van de artsen” met christelijke heiligen die zich verdienstelijk maakten op het gebied van de gezondheidszorg. Over hen een andere keer meer.

Meer zien van de schilderingen in de Santa Maria Antiqua? Kijk dan naar deze filmische impressie: