Klassieke fantasieën in Leeuwarden

Fantasie scene met Victoriaanse dames als Romeinse schoonheden, Alma Tadema, 1893, Bristol Museums & Art Gallery

Als u nog niet in de gelegenheid bent geweest om de tentoonstelling Alma-Tadema, klassieke verleiding te bezoeken in het Fries Museum, dan is dit het moment. Op 7 februari gaan de ruim 200 in Leeuwarden verzamelde stukken definitief terug naar hun eigenaren en het zal zeker lange tijd duren voordat er weer zo’n compleet overzicht te zien is van het werk van Frieslands meest artistieke zoon.

Zelfportret Alma Tadema

In de negentiende eeuw vierde de uit Dronrijp afkomstige Lourens Alma Tadema (1836-1912), alias Sir Lawrence Alma-Tadema, in Victoriaans Engeland grote triomfen met zijn technische volmaakte en compositorisch uitgekiende en inhoudelijke mierzoete schilderijen. Omdat Alma Tadema ook goed wist hoe hij met geld moest omgaan, legde de populariteit van zijn schilderstukken hem geen windeieren.

De vondst van Moses, 1904

Vanaf het moment dat hij in 1863 op zijn huwelijksreis door Italië de opgravingen te Pompeï bezocht, raakte Alma Tadema in de ban van de klassieke Oudheid. Archeologische vondsten dienden hem daarbij om die wereld messcherp in beeld te brengen, bij wijze van ode aan de klassieke schoonheid.


Alma Tadema in Pompeii 1862-1863

Het persbericht bij de tentoonstelling in Leeuwarden stelt dat Alma Tadema ‘de kijker meeneemt naar alledaagse scènes uit de klassieke oudheid en deze tijd, als eerste, echt tot leven brengt’. Die kwalificatie doet echter geen recht aan het werk van Alma Tadema.

Aankondigingsposter Alma-Tadema tentoonstelling Friesland

Een van de meest opvallende kenmerken van de Friese schilder is juist dat hij een wereld tot leven brengt die nooit bestaan heeft. Schildertechnisch greep hij terug op de vormentaal van het Neoclassicisme en op de fantasietaferelen uit de Romantiek. Daarmee stond Alma Tadema’s aanpak in schril contrast met de schilderkunst van zijn tijdgenoten. Daarin stonden juist taferelen uit het echte leven centraal, zoals noeste arbeiders op het land of levensechte stadsbewoners uit alle lagen van de bevolking. Als je naar de traditionalistische werken van Alma Tadema kijkt, kun je je nauwelijks voorstellen dat James Ensor, Edvard Munch, de jonge Pablo Picasso, Georges Braque en Piet Mondriaan zijn artistieke tijdgenoten waren.

 
De Bloemenmarkt, 1868

Iets vergelijkbaars geldt ook voor de uitwerking van Alma Tadema’s schilderijen. Daarin is telkens opnieuw sprake van een smetteloze, perfecte wereld waarin de zon altijd schijnt en de kleding net van de waslijn is gehaald of uit de zijdefabriek komt. Die droomwereld verklaart waarom Alma-Tadema als kunstenaar zo lang vergeten is geweest, maar ook waarom hij nu weer populair is. Als je kijkt naar de briljant geschilderde staalblauwe firmamenten, de azuurblauwe Mediterrane wateren, of het zonovergoten marmer, dan droom je vanzelf weg. En daar is in deze tijd helemaal niets mis mee.

Meer weten over Alma Tadema, bekijk dan de volgende recente documentaire gemaakt in opdracht van Omrop Fryslân: