Jezus, zijn vermeende vrouw en de vervalser

Het papyrus-fragment in kwestie

De eerste column die ik ooit voor deze krant schreef, ging over een minuscuul papyrusfragment uit het oude Egypte. Twee jaar geleden leidde de ontdekking ervan tot nogal wat opwinding. Sommige onderzoekers dachten dat ze met dit onaanzienlijke stukje papyrus het ultieme bewijs in handen hadden gekregen waarmee aan werd getoond dat Jezus van Nazareth ooit getrouwd was geweest.

Figure63

Maria en Maria Magdalena bij het graf van Jezus, mozaïek San Apollinare, Ravenna

Als die bewering zou kloppen, zou dat ons beeld van de historische Jezus en ook van de geschiedenis van het christendom behoorlijk op zijn kop zetten. In het Nieuwe Testament komt Jezus voor het voetlicht als een rondtrekkende leraar die, samen met een schare mannelijke volgelingen, fulltime bezig is met het nadenken over de grote vragen van het menselijke bestaan, en over zijn eigen toekomstige lot. Een levensstijl, kortom, waarin geen enkele praktische of conceptuele ruimte is voor het aangaan van een traditioneel huwelijk.

sarc

Jezus en zijn discipelen op een vroegchristelijke sarcofaag

Binnen het vroege christendom heeft deze specifieke kijk op de levensstijl van Jezus eveneens diepe sporen nagelaten. Bij de eerste christenen was het kleine huiselijke geluk volkomen ondergeschikt aan een focus op het einde der tijden en op het leven na de dood. Het feit dat Jezus nooit getrouwd was geweest, was verder een belangrijke drijfveer achter de opkomst van de eerste monniken en het kloosterwezen. Lange tijd beschouwden die zichzelf als betere christenen: juist omdat ze, in bewuste navolging van Jezus, nooit waren getrouwd. Het uitgangspunt dat Jezus een vrouw zou hebben gehad, heeft dus nogal wat repercussies: ook voor het idee van het celibaat, dat zijn rechtvaardiging van dit Bijbelse gedachtengoed afleidt.

image

Archeologische resten van vroegchristelijke kloostercomplexen in Noord-Egypte, de beroemde Kellia

De eerste vraag die bij dit alles moet worden beantwoord, is die naar de betrouwbaarheid van de papyrus. Op dat punt bleken er gelijk al de nodige haken en ogen te zijn. Maar ondanks sterke argumenten tegen de authenticiteit van het stukje tekst, bleven sommige onderzoekers aanvankelijk toch verdeeld over de vraag of het om een vervalsing ging.

Drie weken geleden publiceerde een onderzoeksjournalist in het Amerikaanse tijdschrift The Atlantic het uitgebreide relaas van zijn fascinerende zoektocht naar de herkomst van het fragment. Het bracht hem op het spoor van een manipulerende Duitse meestervervalser die ooit door een priester was misbruikt en een geweldige hekel had aan de overheersende rol van mannen binnen de katholieke kerk. Mijn eerdere vermoeden dat het om een vervalsing ging, klopt dus. Maar dat het daarbij ging om een persoonlijke wraakactie, in plaats van het gebruikelijke winstbejag, dat is een onverwachte wending in dit verhaal die niemand had kunnen bevroeden.

Meer zien van deze papyrus? Kijk dan naar deze korte video, met de oorspronkelijke aankondiging van de ontdekking: