Jezus en de olijfbomen van Gethsemane

Altaarstuk van Andrea Mantegna, 1457-1459, Jezus in de hof van Gethsemane, Musée des beaux-arts, Tours, Frankrijk

Wanneer je de oude stad van Jeruzalem via de Leeuwenpoort verlaat, kom je al snel terecht op een van de meest idyllische plekken van het Heilige Land: een tuin met stokoude olijfbomen. Doorgaans wordt die plek beschouwd als de historische hof van Gethsemane, dat wil zeggen: de olijfgaard waar Jezus de laatste nacht voor zijn kruisiging doorbracht en waar hij ook werd gearresteerd.

olijfberg

De olijfberg in Jeruzalem met de church of all nations en daarnaast de hof van Gethsemane

Dat Gethsemane door de eeuwen heen altijd veel christelijke pelgrims heeft getrokken, is niet verwonderlijk. Het verhaal over hoe Jezus daar angstig een lange doorwaakte nacht doorbracht, omdat hij wist dat hij de volgende dag de kruisdood zou sterven, is immers een van de meest dramatische vertellingen uit het Nieuwe Testament. In de tekst van Bach’sMattheus Passion is Gethsemane de plaats waar een zeer menselijke Jezus ‘alle Höllenqualen’ (pijnen) doorstond, terwijl zijn ziel ‘betrübt war bis an den Tod’.

407a79d505

De tuin van Gethsemane, met olijfbomen

Bach is uiteraard niet de enige kunstenaar die zich door de doodsstrijd van Jezus heeft laten inspireren. Op het boven aan deze blog afgebeelde altaarstuk van Andrea Mantegna zien we Jezus in gebed, met Jeruzalem op de achtergrond en zijn belagers reeds in aantocht. Wat vooral opvalt zijn de in slaap gevallen discipelen. Terwijl de zon al opkomt aan de horizon, liggen zij volkomen voor pampus, alsof ze hun roes aan het uitslapen zijn. Jezus’ observatie, dat de geest gewillig is maar het vlees toch altijd weer zwak , wordt zo wel heel overtuigend in beeld gebracht.

Andrea_Mantegnat

Mogelijk zelfportret van Andrea Mantegna (12431-1506)

Frappant is verder dat de toen 26-jarige schilder Mantegna fruitbomen in plaats van olijfbomen heeft toegevoegd aan zijn jeugdige meesterwerk. Dat is vooral opvallend wanneer je je realiseert dat juist over die bomen altijd veel te doen is geweest. Omdat olijfbomen honderden jaren oud kunnen worden, heeft men namelijk nog al eens gesuggereerd dat de reusachtige olijfbomen in de huidige hof van Gethsemane nog stammen uit de tijd van Jezus zelf.

gethsemene-olive-tree

Oude olijfboom in de tuin van Gethsemane

Maar een Italiaans onderzoek uit 2015, waarbij de radioactieve koolstof­dateringsmethode werd ingezet, heeft aangetoond dat de oudste olijfbomen in Gethsemane uit de 12e eeuw dateren. Zij moeten dus ter plekke door christelijke kruisvaarders zijn aangeplant. De drie oudste bomen blijken bovendien directe familie van elkaar, want ze stammen van een en dezelfde ‘voorvader-stek’. Dat alles maakt deze reusachtige bomen natuurlijk niet minder indrukwekkend. Maar stille getuigen van de laatste, zware uren in het leven van Jezus zijn de olijfreuzen van Gethsemane niet.

Meer zien over de hof van Gethsemane en de olijfberg te Jeruzalem? Kijk dan naar deze korte film: