Hoe een mug de olifant fataal werd

Relief op de triomfboog van Titus op het Forum

Vorige week maakte de archeologische dienst van Rome bekend dat ze het nu zeker weten: er is een tweede triomfboog gevonden van keizer Titus, die heerste van 79-81 n.Chr. Dat er ooit zo’n boog geweest is, was al langer bekend. Maar nu zijn ook de fragmentarische overblijfselen van wat feitelijk een ereboog is ook daadwerkelijk systematisch opgegraven.

 zuilenboog

Resten van de ereboog van Titus in het Circus Maximus

De tweede boog van Titus blijkt een broertje van de eerste. Die boog kent iedereen wel, want hij torent nog altijd midden boven het Forum Romanum uit en is mede daardoor het meest iconische bouwwerk in zijn genre. Beide bogen werden door de Romeinen opgericht ter nagedachtenis aan het neerslaan van de grote joodse vrijheidsoorlog in Judea en Galilea (66-73 n.Chr.).

images

De triomfboog van Titus op het Forum

Hoe belangrijk de Romeinen die overwinning vonden, wordt bevestigd door de locatie van de net ontdekte tweede boog: die functioneerde namelijk als toegangspoort tot de grote en populaire paardenrenbaan van Rome en was bovendien prominent zichtbaar voor iedereen die Rome binnentrad langs de de Via Appia, de belangrijkste toegangsweg.

Scoperto Arco di Tito

 Reconstructie van de zojuist opgegraven boog van Titus met links en rechts de zitplaatsen van het Circus Maximus, de paardenrenbaan

De beide monumentale en rijk gedecoreerde bogen bevestigen verder dat de lange en moeizame oorlog tegen de joden de Romeinen geen windeieren legde. Integendeel: het aanzien van het historische centrum van de stad Rome wordt nog altijd bepaald door de uitkomst van die oorlog. Naast de beide triomfbogen kwam in de nadagen van de joodse opstand ook het imposante Colosseum tot stand, dat werd bekostigd uit de oorlogsbuit. Bij de bouw werden onder meer  joodse krijgsgevangenen ingezet.

restauratiejpg

Inscriptie uit het Colosseum waaruit blijkt dat dit gebouw is gebouw met geld afkomstig uit de joodse oorlog

De joodse opstand liet niet alleen in Rome de nodige sporen na, het werd ook in het collectieve joodse geheugen gegrift. Zo wisten de rabbijnen elkaar vele eeuwen na dato nog precies te vertellen waaraan keizer Titus, die op 41-jarige leeftijd om onduidelijke redenen overleed, aan zijn einde was gekomen. In hun verbeelding schreven ze dit toe aan een mug die zich zeven jaar lang – de exacte duur van de joodse oorlog – een pijnlijke weg zou hebben gevreten naar diens hersenen.

Meer weten over de Flavische keizers en hun kunst? Lees dan Filippo Coarelli, Divus Vespasianus. Il bimillenario dei Flavi (Milaan: Mondadori Electa, 2009).

Meer zien over hoe de opgegraven ereboog was geïntegreerd in het Circus Maximus? Kijk dan naar dit filmpje met virtuele reconstructie waarop de boog te zien is, tegen het eind van het filmpje: