Het mooiste in het leven is gratis

Liggende figuur, voorstellende de Griekse god van de wijn Dionysos, 447-432 v. Chr., Oost-gevel van het Parthenon te Athene

Sinds het begin van de tachtiger jaren van de vorige eeuw stechelen de Grieken met de Britten over het bezit van de marmeren beelden van het Parthenon. Die beelden staan in het British Museum in Londen, waar ze de “jewel in the crown” van de collectie vormen. Oorspronkelijk zijn de beelden echter afkomstig van de Acropolis in Athene. Ze zijn daar aan het begin van de 19e eeuw tegen betaling verwijderd door de Engelse Lord Elgin. Dat geschiedde op een moment dat Athene nog onder Turks-Ottomaans bestuur stond.

Elgin

Thomas Bruce, 7th Earl of Elgin (1766-1841)

De Grieken trekken de legitimiteit van deze transactie in twijfel. De Britten stellen zich op het standpunt dat gedane zaken geen keer nemen. Ook benadrukken zij dat zij dit stukje werelderfgoed voor iedereen toegankelijk maken omdat de toegang tot het British Museum, in tegenstelling tot veel andere musea, gratis is.

Duveen

De Duveen gallery in het British Museum in London waar de meeste marmeren gevelbeelden en de friezen en metopen van het Parthenon tentoongesteld zijn.

Afgelopen week werd er onverwacht een nieuw hoofdstuk aan het eindeloze getouwtrek toegevoegd. Een groep Griekse burgers besloot de zaak voor te leggen aan het Europese hof voor de rechten van de mens. Of die actie enig effect zal hebben, is vooralsnog onduidelijk.

Vanuit artistiek oogpunt bezien, is het Griekse standpunt overigens goed te begrijpen. Dat werd me duidelijk toen ik begin dit jaar tijdens een werkbezoek aan het British Museum ook weer eens een kijkje nam bij de genoemde sculpturen.

westgevel

Reconstructie van de Oostelijke gevel van het Parthenon

Tot mijn eigen verbazing werd ik plotseling door de schoonheid van de beelden overvallen. Aanvankelijk had ik nog helemaal niets door, wat overigens begrijpelijk is. Als mens zijn wij neurologisch geconditioneerd om naar gezichten te kijken en juist die zijn erg beschadigd. Dat komt doordat een Venetiaanse generaal ooit bewust zijn kanonnen richtte op het Parthenon toen hij hoorde dat de Turken daar een munitiedump hadden ingericht.

moskee

Het Parthenon in Ottomaanse tijd, met een moskee midden in de voormalige tempel

Toen ik echt wat langer voor een liggende figuur stond, die Dionysos voorstelt, zag ik het opeens. De beelden bewegen zich op overdonderende wijze vrijelijk in de ruimte. Het is alsof ze daarbij niet onderhevig zijn aan de wetten van de zwaartekracht en zich ook nog eens losmaken van de driedimensionaliteit. Als je dat eenmaal bij één beeld gezien hebt, zie je het ook bij de andere beelden. Het is een onovertroffen manifestatie van creativiteit en van de geestelijke vrijheid die daarmee gepaard gaat.

fwhbli_hd

Beelden uit de Westelijke geval van het Parthenon

Overigens hing er voor de oude Grieken zelf wel een prijskaartje aan deze beelden, zo blijkt uit een nieuwe, onthutsende archeologische ontdekking. Daarover volgende week meer.

Meer zien over de geschiedenis van Lord Elgin en zijn “marbles”? Kijk dan naar deze korte film: