Het mausoleum van Augustus

Het mausoleum van Augustus in het centrum van Rome

De naam van onze maand augustus stamt van de gelijknamige Romeinse keizer. Op 19 augustus jongstleden was het precies 2000 jaar geleden dat deze keizer overleed (althans, als we voor het gemak even vergeten dat bij de invoering van de Gregoriaanse kalender in 1582 bij een correctie tien dagen verdwenen). Op tal van plaatsen en met name in Italië is deze gebeurtenis herdacht met een keur aan activiteiten en manifestaties. Zo was er in Rome de afgelopen maanden een grote overzichtstentoonstelling te zien waar de mooiste archeologische stukken uit de tijd van keizer Augustus bewonderd konden worden.

Augbrons

Bronzen ruiterstandbeeld van keizer Augustus, gevonden in de Egeïsche zee

Op de eigenlijk sterfdag van Rome’s eerste keizer werden deze activiteiten afgerond met een lichtshow bij de Ara Pacis—het monumentale altaar van de vrede dat door de Romeinse Senaat neergezet om te vieren dat er dankzij Augustus voor het eerste in lange tijd rust heerste in het Romeinse Rijk. Bezoekers die gehoopt hadden een kijkje te kunnen nemen in het nabijgelegen mausoleum van Augustus kwamen echter bedrogen uit. Ondanks alle goede intenties bleven de deuren van dit indrukwekkende grafgebouw voor het grote publiek gesloten.

 arapacis

Ara Pacis. De oorspronkelijke veelkleurigheid van de reliëfs is gereconstrueerd m.b.v. lichtprojectie

Het mausoleum van Augustus werd gebouwd als keizerlijk familiegraf. Dat gebeurde aan het eind van de eerste eeuw v.Chr., op een moment dat Augustus nog in de kracht van zijn leven was. Qua grootte overtrof het alle andere grafgebouwen uit die tijd. Dat was geen toeval want met zijn mausoleum wilde Augustus aangeven dat er maar één man was die in het Romeinse Rijk de baas was, namelijk Augustus zelf. Hoe belangrijk het voor Augustus was om de beeldvorming rond zijn eigen persoon strak in de hand te houden, blijkt ook uit een lange inscriptie die hij naast de ingang van zijn graf liet opstellen. In die inscriptie wordt zijn bestuurlijk kunnen zoals hij dat zelf zag in geuren en kleuren geroemd.

 RGestae

Kopie van de (lange) inscriptie die Augustus naast zijn mausoleum liet opstellen

Dat er bij de restauratie en behoud van archeologische monumenten zoals het mausoleum van Augustus telkens opnieuw sprake is van geldgebrek en allerlei vertragingen is niet verwonderlijk. Italië beschikt immers over meer historische kunstschatten dan welk ander land ter wereld dan ook. Italië is echter ook een land dat nog altijd moeite heeft met het terugdringen van een staatschuld die 127% van het bruto binnenlands product bedraagt en die binnen Europa na Griekenland de hoogste is. Wat betreft het behoud van Italië’s rijke culturele erfgoed is er dus sprake van een groot structureel financieel probleem.

 stalleagu

De paardenstallen van Augustus, ontdekt in 2009 en toegedekt in 2014 vanwege geldgebrek

In een poging om problemen op het terrein van monumentbehoud het hoofd te bieden, experimenteert Italië sinds enige tijd met marktwerking in de monumentenzorg. Zo stelt het bedrijf Fendi zich financieel garant bij de grote schoonmaak van de bekende Trevi-fontein in het centrum van Rome. En de Italiaanse minister van cultuur en toerisme Dario Franceschini probeerde recentelijk de interesse van filantropen verder aan te wakkeren door in de New York Times te zeggen dat er een lange lijst van monumenten was die voor sponsoring vrijelijk ter beschikking stonden.

 Trevi

Trevi fontein te Rome

Toch is marktwerking niet de blijvende oplossing voor Italië’s problemen in de monumentenzorg, vooral ook omdat dit soort initiatieven, hoewel zeker welkom, te incidenteel van aard zijn om de enorme nood op dit terrein definitief te lenigen. Italië heeft hulp van buiten nodig. Gezien de aard van de problemen zou het dan ook geen slecht idee zijn om een Europees cultureel noodfonds in te stellen.

Zo’n fonds zou overigens wel onder strikt Europees toezicht moeten staan, en ook de aanbesteding van werkzaamheden zou op Europees niveau moeten plaatsvinden. Op die manier kan hetgeen waardevol is, bewaard blijven en kunnen zowel bedrijven, burgers, als de verantwoordelijke overheden ook in de toekomst van Italië’s rijke verleden blijven profiteren.

Meer lezen over wat de archeologie ons vertelt over de machtsideologie van keizer Augustus? Lees dan Paul Zanker, The Power of Images in the Age of Augustus (Ann Arbor: University of Michigan Press, 1988).

Meer zien over de zeer kleurrijke oorspronkelijke beschildering van de Ara Pacis. Kijk dan naar deze virtuele reconstructie: