Alexander de Grote’s leiderschap

Mozaïekvloer met afbeelding van Alexander de Grote en zijn strijdmakker Hephaistion, tijdens de leeuwenjacht, 4e eeuw v. Chr. gevonden te Pella in Noord-Griekenland

Wat is effectief leiderschap? Over die vraag zijn inmiddels hele bibliotheken vol geschreven. De nieuwste theorieën kunnen steevast rekenen op veel interesse. Toch kunnen we in dit verband ook van het verleden nog altijd wat leren.

Een van de meest treffende historische voorbeelden van effectief leiderschap wordt gevormd door het leven van Alexander de Grote. Na de onverwachte moord op zijn vader werd Alexander op 20-jarig leeftijd koning van Macedonië, wat toen een regionale grootmacht was.

AM

Het beroemde Alexander-mozaiïk uit Pompeï, met links, te paard, Alexander en rechts, achterom kijkend, de Perzische koning Darius

Na zijn koningschap te hebben geconsolideerd trok Alexander ten strijde tegen het machtige Perzische Rijk dat hij in een serie spectaculaire veldslagen op de knieën dwong. Zijn inspirerende leiderschap, waarbij hij zelf altijd vooraan in de gelederen te vinden was, brachten hem en zijn legers tot aan de oevers van de Indus-rivier. Toen Alexander op 33-jarige leeftijd stierf, liet hij een wereldrijk van formaat na.

kaart

De veroveringen van Alexander de Grote

Alexander is de geschiedenisboeken ingegaan als de man die de culturen van Oost en West in wederzijdse gelijkwaardigheid aan elkaar wilde verbinden. In hoeverre dat inderdaad de insteek is geweest van al zijn veroveringen is overigens maar zeer de vraag. De charismatische Alexander was in eerste instantie toch vooral een warlord van de bloeddorstige soort.

Wie meer wil weten over de wortels van Alexanders ambitie, kan in de omgeving van het Griekse Thessaloniki zijn hart ophalen. Ten Westen van Thessaloniki werd in 1977 te Vergina een monumentaal graf gevonden waarin de vader van Alexander, Philippus II, ter aarde besteld zou zijn en dat voor het publiek is opengesteld.

7

Larnax of bottenkist waarin de beenderen van de vader van Alexander de Grote zouden zijn begraven

Er is veel gedebatteerd of de aangetroffen skeletresten inderdaad die van Philippus II zijn. De gebroken oogkas, die werd gezien als de bevestiging hiervoor, blijkt in werkelijkheid het gevolg van het cremeren van de schedel. Hernieuwd skeletonderzoek heeft recentelijk wel uitgewezen dat de verschoven schijven in de onderrug wijzen op iemand die veel heeft paardgereden. Dat geldt ook voor het vrouwelijke skelet dat ernaast werd aangetroffen, hetgeen de suggestie in de hand werkt dat het hier mogelijk gaat om de zevende vrouw van Philippus. Over haar is namelijk bekend is dat zij afkomstig was van een Iraanse ruiterstam.

3

Gezichtsreconstructie van de vader Philippus II, vader van Alexander de Grote

Over het mogelijke graf van Alexanders moeder, Olympias, is de laatste tijd ook veel te doen. Bij opgravingen te Amphipolis zo’n 100 km. ten noordoosten van Thessaloniki, werd in augustus 2014 een rijk gedecoreerde tombe gevonden. Het staat op de plek waarvan bekend is dat Olympias er door een troonpretendent werd vermoord. Deze vindplaats is nog niet toegankelijk. Door Grieks geldgebrek liggen de opgravingen zelfs helemaal stil. In het graf zijn al wel de botresten van onder andere een 60-jarige vrouw aangetroffen.

2

Ingang van het graf te Amphipolis, met twee zittende sfinxen waarvan de koppen/hoofden verloren zijn gegaan

Van Philippus is bekend dat hij zijn zoon Alexander niet zag zitten als zijn opvolger. Van Olympias weten we dat ze alles in het werk stelde om de troonsopvolging wel te bewerkstelligen. Een afwijzende vader en een dominante moeder: misschien ligt daarin wel de ultieme oorzaak van Alexander de Grote’s tomeloze ambitie besloten.

5

Mozaïekvloer uit de graftombe te Amphipolis, met de roof van Persephone door Hades, de heerser van de onderwereld

Meer weten over de opkomst van Alexander de Grote? Lees dan Ian Worthington, By the Spear: Philip II, Alexander the Great, and the Rise and Fall of the Macedonian Empire. Ancient warfare and civilization (Oxford and New York: Oxford University Press, 2014).

Meer zien van de tombe te Amphipolis? Kijk dan naar deze prachtige virtuele reconstructie: