Het gerommel met de Aleppo codex

De Aleppo codex, lange tijd het oudste Bijbelhandschrift ter wereld

Lang was het Syrische Aleppo een prachtige en fascinerende stad. Als je rondwandelde over de Al-Madina-soek zag je meteen wat de stad ooit groot heeft gemaakt: producten uit alle windrichtingen lagen opgestapeld in de winkels van kooplui, bij wie de kunst van het onderhandelen al generaties lang in het bloed zat.

soek

De Al-Madina-soek

Na ruim vijf jaar burgeroorlog is daar niet veel meer van over. Terwijl de wereld toekijkt, lijden de bewoners van oostelijk Aleppo zwaar onder de aanhoudende bombardementen. Die ontzien niets en niemand. De gruwelijke gevolgen daarvan kennen we allemaal.

aleppojpg

Aleppo nu

Natuurlijk is het niet de eerste keer dat Aleppo te lijden heeft onder oorlog en belegering. Als een van de oudste steden ter wereld is Aleppo gedurende zijn inmiddels 8000 jaar durende geschiedenis vaker het toneel geweest van de nodige menselijke ellende. Schade aan cultureel erfgoed heeft met dat soort ontwikkelingen helaas altijd gelijke tred gehouden.

 historisch

Historisch Aleppo met citadel

Een treffend voorbeeld hiervan zijn de verwikkelingen rond de beroemde Aleppo Codex. Tot aan de ontdekking van de Dode Zee-rollen in 1947 gold dit prachtig gekalligrafeerde Hebreeuwse handschrift eeuwenlang als de oudste en meest betrouwbare Bijbeltekst ter wereld.

codexaleppo

De Aleppo codex

De Aleppo Codex ontstond rond 930 n. Chr. in Tiberias, Galilea. Via allerlei omzwervingen kwam dit lijvige boekwerk in de 14e eeuw in het bezit van de joodse gemeenschap in Aleppo. Die gemeenschap besefte heel goed wat ze in handen hadden. Generatie op generatie bewaarden zij de codex uiterst zorgvuldig. Kapers werden met succes afgeslagen.

coddex

Detail van de Aleppo codex

Dat bleef goed gaan, totdat de VN in 1947 een resolutie aannam die voorzag in het creëren van zowel een Arabische als een joodse staat in het mandaatgebied Palestina. Dat besluit leidde toen in Aleppo tot ongeregeldheden. De synagoge waar de Aleppo Codex werd bewaard, ging in vlammen op. Hoe de codex die gebeurtenis precies doorstond, is nog altijd onduidelijk.

grotesyn

De overblijfselen van de grote synagoge van Aleppo, vlak voor de verwoesting ervan

Hoe dan ook, in 1957 dook de Codex opeens op in Israël. Weldra bleek echter dat 40% van de bladen ontbraken. Het verhaal gaat dat die niet verloren maar gestolen waren. In 1989 leek het resterende deel weer boven water te komen toen een handelaar probeerde een geheimzinnig manuscript te verkopen. De koop ging echter niet door. Niet veel later werd de handelaar in kwestie vermoord teruggevonden. Zijn koopwaar is sindsdien spoorloos.

im

De huidige bewaarplaats van de Aleppo Codex, in het Israel Museum

Ontnuchterende conclusie: een manuscript dat duizend jaar lang door menselijke zorg en aandacht de tand des tijds wist te doorstaan, werd in de moderne tijd het slachtoffer van politiek geharrewar en schimmige handel.

Meer zien over de historische betekenis van de Aleppo codex en andere Bijbels handschriften? Kijk dan naar deze korte clip: