Het betwiste erfgoed van Pergamon

De Weense camee, met een afbeelding van koning Ptolemaeus II Philadelphos van Egypte en zijn zuster Arsinoe II die hij trouwde om de macht binnen de familie te houden, nu te zien in New York

Bij het verdelen van erfenissen gebeuren soms onverwachte dingen. Toen in 2007 een Portugese, kinderloos gebleven aristocraat overleed, bleek bij opening van zijn testament dat hij zijn geld had vermaakt aan zeventig personen die hij een paar jaar eerder willekeurig uit een telefoonboek had gekozen.

Het was dit niet de eerste keer dat zoiets gebeurde. Toen de Hellenistische koning Attalos III in 133 v.Chr. het tijdelijke voor het eeuwige verwisselde zonder een manlijke erfgenaam te hebben geproduceerd, schonk hij zijn koninkrijk Pergamon in West-Turkije aan de Romeinen. Terwijl de Romeinen stechelden over die aanzienlijke erfenis, liet een buitenechtelijke familierelatie van Attalos het er niet bij zitten: hij claimde Pergamon voor zichzelf.

untitled

Reconstructie van het oude Pergamon

Dat was een begrijpelijke, maar onverstandige beslissing. Ondanks de aanvankelijke successen van de eiser sloegen de Romeinen weldra keihard terug. Binnen vier jaar werd de troonpretendent in de boeien geslagen en afgevoerd naar Rome, waar hij door wurging om het leven werd gebracht. Zo kwam een bruut einde aan een strijd over een testament dat, zo beweerden kwade tongen, helemaal niet door koning Attalos was opgesteld, maar door de hebzuchtige Romeinen zelf was gemaakt.

 

Pergamon Amphitheatre, looking over city of Bergama in the background, west Turkey.

Pergamon nu

De reden waarom iedereen klaar stond om het koninkrijk Pergamon voor zichzelf op te eisen, is duidelijk geworden door de Duitse opgravingen ter plaatse, die inmiddels 140 jaar duren en bij lange na nog niet zijn voltooid.

foto

De oude Duitse opgravingen te Pergamon

De Duitse archeologen hebben al veel moois aan het daglicht gebracht. De gelijknamige hoofdstad van Pergamon was tijdens de bloeitijd een cultureel centrum waar kunst en wetenschap hoog in het vaandel stonden. De bekendste vondst is ongetwijfeld het altaar van Pergamon. Dat bouwwerk is, nadat Italiaanse restaurateurs duizenden fries-fragmenten met engelengeduld aan elkaar hadden gepuzzeld, sinds begin 20e eeuw te zien in het Berlijnse Pergamonmuseum.

Altaar

Detail van het Pergamon museum te Berlijn

Omdat het altaar vanwege restauratie sinds 2014 voor een paar jaar niet voor het publiek toegankelijk is, heeft het Metropolitan Museum of Art in New York de gelegenheid te baat genomen om een prachtige tentoonstelling van 265 bijzondere kunstobjecten te organiseren met als thema Pergamon and the Hellenistic Kingdoms of the Ancient World. Ook de bijbehorende, rijk geïllustreerde catalogus is het geld meer dan waard. En voor de bezoeker een mooie aanleiding zich te laten inspireren door de handwerkslieden die werkten aan de Hellenistische koningshoven: hun vakmanschap is sindsdien nooit meer overtroffen.

Meer zien m.b.t. toe hoe Pergamon er ooit heeft uitgezien? Kijk dan naar deze mooie virtuele reconstructie: