Goethes romantische recept tegen de winterdip

De Duitse dichter Goethe in een geïdealiseerd landschap vlak bij Rome, schilderij van de Duitse schilder Tischbein (1751-1829), Städel Museum Frankfurt

Dezer dagen heeft de inbox van mijn e-mail nogal te lijden onder de spam van aanbieders van vliegtickets naar zonnige oorden. Vanwege de vaak waanzinnig lage prijzen is het lang niet altijd gemakkelijk om aan dit soort verlokkingen weerstand te bieden. Mijn schoonvader roept vaak ‘thuisblijven is duurder’ als hij weer eens zin heeft om erop uit te gaan. Met deze prijzen wordt die gevleugelde uitspraak nu ook nog eens feitelijk waar. Het antwoord op de vraag waarom juist ik deze stortvloed aan aanbiedingen in mijn mailbox ontvang, laten we hier gemakshalve maar even buiten beschouwing.

‘Thuisblijven is duurder’

De tijd dat reizen alleen was weggelegd voor de ‘happy few’, die voor een cultuurreis naar de Mediterrane wereld al snel een jaar of meer uittrokken, ligt inmiddels geruime tijd achter ons. Toch zijn het de buitenlandverblijven zoals de Italienische Reise van Johann Wolfgang von Goethe geweest die aan de basis staan van onze huidige reisdrang.

Een van de eerste exemplaren van Goethe’s Italienische Reise

In 1816, precies tweehonderd jaar geleden, publiceerde de beroemde Duitse dichter en alleskunner het eerste deel van zijn reisverslag van een tocht naar Italië die in totaal twee jaar in beslag nam. Het werd een omvangrijk boekwerk vol lyrische beschrijvingen, die hun uitwerking in vooral de Duitstalige gebieden niet misten.

 

Goethe’s reis door Italië

Goethe’s passie voor ‘het land waar de citroenen bloeien’ zette Italië niet alleen voor zijn tijdgenoten en ook voor latere generaties op de kaart. Voor veel Duitstaligen werd Italië synoniem voor een sentimentele droomwereld waarin je je geheel kon verliezen. Een utopisch, zonovergoten universum vol klassieke kunst en zuidelijke types, die met hun zinnelijkheid de serieuze en zwaarmoedige Duitsers tot grotere lichtvoetigheid en levensvreugde wisten aan te zetten.

Die aanpak werkte overigens niet bij iedereen even goed. Toen de Pruisische afgevaardigde bij het Vaticaan in 1817 een exemplaar van Goethes reisverslag in handen kreeg, was hij er bepaald niet van gecharmeerd. Volgens hem betrof het hier alleen maar ‘gezwijmel’, gecombineerd met ‘onbegrijpelijke ruis’.

De cover van Safranski’s prachtige biografie over Goethe

Een hard oordeel, maar in de kern bevat het de verklaring voor het feit dat er dit jaar nauwelijks aandacht is geweest voor het 200-jarige jubileum van Italienische Reise, een boek dat generaties lang een onafscheidelijke metgezel was voor romantici die zich wilden laven aan al het schone wat Italië te bieden heeft. Bent u echter, nu het jaar ten einde loopt, in een sentimentele bui, dan kunt u dit boek, of de prachtige Goethe-biografie van Rüdiger Safranski, gerust bij het knapperende haardvuur tot u nemen.

Wil je meer weten over Goethe en diens Italiaanse reis? Kijk daan naar de volgende Duitse documentaire Klassiker der Weltliteratur: Goethes “Italienische Reise” (BR Alpha, 2010).