Een tablet van ivoor

Het ivoren notitieboekje van Rufius Gennadius Probus Orestes, zittend met in zijn hand een doek die gebruikt werd om de start van de paardenraces aan te geven, 530 n. Chr., nu in het Victoria and Albert Museum London Vanaf 31 december 2017 geldt er in China een compleet verbod op de handel in ivoor. Dat […]

Ook de middeleeuwse Engelsen wilden naar de zon

Wharram Percy is een van 3000 verlaten middeleeuwse stadjes in Engeland. Zonaanbidders die deze zomer in Nederland bleven, hadden het de afgelopen weken zwaar, erg zwaar. De wispelturigheid van het weer vormde niet alleen een aanslag op het humeur. Nog veel belangrijker was dat de thuisblijvers nauwelijks de mogelijkheid kregen om voldoende vitamine D op te […]

Britannia exit

Romeins badgebouw in Bath, Engeland In 409 n. Chr. trokken de Romeinen hun laatste troepen terug uit Engeland. Op dat moment had de Romeinse heerschappij over de Britse eilanden zo’n 350 jaar geduurd. Het was een periode van grote bloei en culturele progressie geweest. Maar vanaf het begin van de vijfde eeuw kromp het Romeinse […]

Neanderthaler, u wordt bedankt

Schildering in de El Castillo grot, Cantabria, Spanje, 40.000 v. Chr. Ieder van ons draagt het verleden met zich mee, of we dat nu leuk vinden of niet. Nu denkt u wellicht dat die vaststelling een open deur is. Dat is ook zo, want wie is er zich nu niet van bewust dat we gevormd […]

Europese acupunctuur

Reconstructie van Ötzi, een prehistorische jager-verzamelaar die gevonden werd in het ijs, op de grens tussen Oostenrijk en Italië Soms is het dagelijkse nieuws zo hilarisch dat zelfs iemand met een levendige fantasie het niet zou kunnen verzinnen. Zo genereerde de automatische nieuwsdienst op mijn mobiele telefoon medio februari het bericht dat een school in […]

Succesvolle leiders zijn een kop groter

Mummie van priester Anchhor, 650-625 v.Chr., uit Thebe, nu in het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden Nederlanders worden steeds langer. Op dit moment behoren we zelfs tot de langste volken op aarde. Dat is overigens een recente ontwikkeling: Nederlandse mannen die in het midden van de 18e eeuw het leger in gingen, hadden bijvoorbeeld nog […]

De tanden poetsen met urine

Gebitselementen met gaatjes, gevonden op het Forum, foto Marshall Becker In het kader van een fotoshoot voor deze krant bezocht ik vorige week het ondergrondse depot van de Universiteit Utrecht. Dat was een bijzondere ervaring. Een geëngageerde medewerker van het Universiteitsmuseum leidde ons langs eindeloze stellingen met voorwerpen uit de geschiedenis van onderwijs en wetenschap. […]

Dokter, spreekt u ook Grieks?

Romeins mozaïek uit de 3e eeuw n.Chr. waarop de arts Hippocrates en een inwoner van het eiland Kos de Griekse god van de geneeskunde, Asklepios, begroeten bij zijn aankomst op het eiland De marktwerking in de zorg is een thema dat de gemoederen gemakkelijk in beweging brengt. Twee weken geleden was er weer eens consternatie, […]

Vrouwelijke artsen

Reliëf met afbeelding van een geboorte, uit Ostia, precieze vindplaats onbekend Er zijn in Nederland tegenwoordig aanzienlijk meer vrouwen dan mannen die medicijnen gaan studeren. Bij deze ontwikkeling is sprake van een historische omwenteling van betekenis. Vóór de 19e eeuw was het hoogst ongebruikelijk dat vrouwen arts werden. Dat blijkt wel als je binnenloopt in […]

De val van het Romeinse Rijk?

Romeinse loden waterleidingbuis, late 1e eeuw n.Chr. Chemische toevoegingen aan verf zorgen vaak voor gezondheidsproblemen. Zo doet het RIVM op dit moment onderzoek naar de gevolgen van de toevoeging van chroom-6 aan camouflageverf die bij Defensie jarenlang in gebruik was. Eerder al werd duidelijk dat verf ook loodvrij moet zijn. Lood tast namelijk de vruchtbaarheid […]

De uitbarsting van de Vesuvius

Afgietsels van de slachtoffers van de uitbarsting van de Vesuvius in 79 n.Chr. De zoektocht naar slachtoffers van de Ontake vulkaan op Japan is nog altijd niet voltooid. Op 27 september jongstleden barstte die vulkaan volstrekt onverwacht uit. Daardoor lukte het een aantal bergbeklimmers die zich bij de top van deze berg bevonden helaas niet […]

Romeinse toiletbril

Opgraving van een houten toiletbril in het Romeinse fort Vindolanda in Noord-Engeland “Goede sanitaire voorzieningen zijn belangrijker dan onafhankelijkheid”, aldus Mahatma Gandhi in 1925. Nu, bijna een eeuw later, beschikt één derde van de wereldbevolking nog altijd niet over een schoon, eigen toilet. In India alleen al gaat het om 636 miljoen mensen die hun […]

Epidemie-slachtoffers uit Luxor

Luchtfoto van Luxor In West-Afrika is momenteel weer sprake van een uitbraak van het ebola-virus. Vooral voor de direct betrokkenen is het beangstigend om te zien hoe snel dit soort virussen om zich heen kunnen grijpen en epidemische vormen kunnen aannemen. Toch zijn epidemieën door de hele geschiedenis heen altijd al een vast onderdeel geweest […]

Wandschildering met vis uit Rome

Wandschildering uit de  Callixtus catacombe aan de Via Appia, Rome. Afbeelding van een vis met  een  mand met brood–een verwijzing naar het Nieuw Testamentische verhaal van de wonderbare spijziging Tegenwoordig nuttigen we meer vlees dan ooit tevoren in de geschiedenis. In 1973 bedroeg de gemiddelde consumptie in Nederland rond de 30 kg. per persoon per […]

39 schedels

Eén van de gladitoren-schedels uit Londen met sporen van verwondingen De belangen die spelen bij het WK voetbal dat over twee weken in Brazilië begint, zijn groot. Dat was in de Oudheid niet anders. De populariteit van de keizer was direct afhankelijk van de kwaliteit van ‘brood en spelen’ die hij zijn volk aan kon […]