Geloof en wetenschap op één kussen

Tempel van Hercules op het Forum Boarium

Zijn er nog mensen die voor hun correspondentie gebruik maken van de oude, vertrouwde schrijfmachine? Die zijn er. Kort geleden viel er bij de schrijver van deze column een keurig getypte brief uit Vaticaanstad op de mat. Daarin werd in formeel Italiaans medegedeeld dat het de leden van de Pauselijke Academie van Archeologische Wetenschappen had behaagd hem te benoemen tot het enige Nederlandse medelid van dit illustere internationale wetenschappelijke gezelschap.

PARA

Wapen van de Pauselijk Academie voor Archeologische Wetenschappen

Maar sluiten geloof en wetenschap elkaar niet uit? Probeerde de Heilige Stoel natuurkundigen als Galileo Galilei (1564-1642) niet te intimideren toen die, tegen alle gangbare dogma’s in, beweerde dat de aarde om de zon draaide, en niet andersom? Dat klopt, maar die tijden zijn inmiddels voorbij. Galileo werd in 1992 door de kerk van Rome gerehabiliteerd en nu is ook Stephen Hawking al jarenlang lid van de Pauselijke Academie voor de Natuurwetenschappen.

Galileo

Galileo voor de Inquisitie, schilderij van Joseph-Nicolas Robert-Fleury uit 1847

Dat er een aparte Pauselijke Academie voor de Archeologische Wetenschappen bestaat, zal niemand verbazen. Niet alleen beschikt Rome over meer kunstschatten dan welke andere stad ter wereld, ook hebben de pausen meer dan wie ook de kunsten bevorderd en ook systematisch kunst verzameld. Of die kunst christelijk was of niet maakte weinig uit, getuige de rijke collectie van de Vaticaanse Musea. De geschiedenis van de klassieke archeologie is ondenkbaar zonder de eeuwenlange rol daarin van de pausen van Rome.

laocoon

Standbeeld van Laocoon en zijn zoons, een van de klassieke topstukken in de Vaticaanse Musea

Dit verklaart ook waarom in het briefhoofd van de Pauselijke Archeologische Academie geen christelijke maar juist heidense symbolen figureren. Naast een afbeelding van Romulus en Remus, de mythische stichters van de stad, treft men een afbeelding aan van een tempel die is gewijd aan de al even mythische krachtpatser Hercules.

tempio-ercole

Tempel van Hercules, voor de restauratie, toen het gebouw nog als kerk werd gebruikt

Die tempel staat midden op het Forum Boarium, het oude veehandelscentrum van Rome, en was het eerste Romeinse gebouw dat in de negentiende eeuw met moderne wetenschappelijke methoden werd gerestaureerd. Rome’s oudste geschiedenis, pauselijke verzamelwoede en moderne wetenschap lopen zo naadloos in elkaar over.

Valadier

Giuseppe Valadier (1762-1839), de Italiaanse architect die verantwoordelijk was voor de restauratie van de tempel van Hercules

Meer weten over de Hercules tempel (vroeger geïdentificeerd als tempel van Vesta) en het forum Boarium? Lees dan Maria Grazia Filetici, Forum Boarium. Guide (Milan: Mondadori Electa, 2011).

Meer zien over de kunstverzamelingen van het Vaticaan? Kijk dan naar deze korte trailer: