Fellini, het oude Rome en de ondergrondse

Vondst van een Romeinse kazerne uit de 2e eeuw n. Chr., via Amba Aradam, Rome

In Rome wordt op dit moment druk gediscussieerd over de vraag of er een raadgevend referendum moet worden gehouden. In tegenstelling tot Nederland, waar zo’n volksraadpleging recentelijk werd gebruikt om stemming te maken tegen de EU, zou het bij de Romeinen over iets heel anders gaan, namelijk de vraag wat te doen met de archeologische vondsten die kort geleden werden ontdekt op de plek waar een nieuw metrostation moet komen.

PVenezia

Opgravingen op piazza Venezia, in het kader van de aanleg van de metrolijn van Rome

De Romeinse discussie vormt een nieuw chapiter binnen een problematiek die al jarenlang speelt. Rome kent op dit moment twee metrolijnen. Als je voor je woon-werkverkeer op het openbaar vervoer bent aangewezen, vormen die Romeinse metrolijnen het enige redelijk betrouwbare vervoersmiddel.

Bussen en trams daarentegen stellen het uithoudingsvermogen van de forens buitensporig op de proef: er zijn maar weinig zaken waar je in Rome zo chagrijnig en moedeloos van wordt als het dagelijks moeten wachten bij een bushalte. Dat geldt zelfs voor de Italianen, die op dat gebied wel wat gewend zijn. Vandaar dus de beslissing om een derde metrolijn aan te leggen, dwars door het historische stadshart.

Linea c

Verloop van metrolijn C, Rome

Het uitgraven van een metrolijn in een stad waarvan de geschiedenis drieduizend jaar teruggaat en de historische lagen met gemak een dikte van 20 meter bereiken, is natuurlijk geen geringe opgave. Op veel plekken moet eerst gecompliceerd archeologisch veldwerk worden verricht. Het gevolg: metrolijn C is op dit moment het duurste niet-voltooide infrastructurele project van Europa.

Dezeook

Soldatenbarak gevonden bij de opgravingen van de via Amba Aradam, uit de tijd van keizer Hadrianus

De archeologische vondst waarover nu discussie ontstaan is, betreft de resten van een grote militaire kazerne. Inmiddels zijn 39 ruimtes blootgelegd, maar de volledige omvang van dit complex uit de 2e eeuw n. Chr. is daarmee nog lang niet volledig in kaart gebracht. Opvallend is dat de keizerlijke lijfwacht die hier gelegerd was, vertoefde in ruimtes die versierd waren met mozaïekvloeren en met in het rood beschilderde wanden.

Prätorianer-1

Relief van een lid van de keizerlijke garde, 2e eeuw n. Chr.

Voor de klassieke filmliefhebber komt deze nieuwe ontdekking overigens niet geheel onverwacht. Federico Fellini’s Roma (1972) bevat een beroemde scène waarbij men bij het aanleggen van een ondergrondse precies op dit soort ruimtes uit de Romeinse keizertijd stuit.

Fellini zou echter Fellini niet zijn als hij aan zijn filmische weergave niet tegelijk ook een dramatische wending geeft. Terwijl de archeologen rondlopen, verbleken de wandschilderingen plotseling volledig door blootstelling aan de toegestroomde zuurstof. ‘Doe wat’! roepen ze in blinde paniek. In de film loopt het met de archeologische vondsten slecht af. In de werkelijkheid deze keer hopelijk niet.

Meer zien m.b.t. de desbetreffende scene uit Fellini’s film? Kijk dan naar deze clip: