Een Libanese bedelbrief uit Pozzuoli

Wandschildering met haven, mogelijk Pozzuoli (1e eeuw n. Chr.), vindplaats Stabiae, nu in het Archeologisch Museum van Napels

Op het eerste gezicht lijkt een begrip zoals intercultureel ondernemen echt iets van deze tijd. Maar is dat ook echt zo? Een blik op het verleden laat zien dat grensoverschrijdende handel altijd al baat heeft gehad bij het vinden van de juiste culturele balans.

De belangrijkste handelsroutes in de hoogtijdagen van het Romeinse Rijk

Een mooi voorbeeld hiervan stamt uit Pozzuoli, aan de golf van Napels, in Italië. In de Romeinse tijd was Pozzuoli een tijd lang de belangrijkste haven in Italië. Het was een plek waar alle grote handelsstromen uit de hele Mediterranée samenkwamen.

Het moderne Pozzuoli

Om de internationale handel zo voorspoedig mogelijk te laten verlopen, werden ook toen al handelsvertegenwoordigingen ingericht, zoals die van de handelaren uit Tyrus, in het huidige Libanon. Bij hen zat het ondernemen in de genen. Zij waren de directe afstammelingen van de Phoeniciërs, handelslieden die al een millennium lang overal langs de kusten van de Middellandse Zee hun handelswaar met succes hadden afgezet. Natuurlijk waren ze ook hier weer van de partij.

Reliëf met daarop een Phoenicisch handelsschip 

In Pozzuoli bevond hun gemeenschappelijke centrum zich in een groot en fraai versierd gebouw. In dat pand werden met enige regelmaat offers gebracht aan de goden van hun geboortegrond in Libanon. Daarnaast werd er echter ook behoorlijk wat geld besteed aan offers gericht op het welzijn van de Romeinse keizer. Een perfecte balans, zou je zeggen.

Er werd van alles verscheept in de Romeinse wereld, maar olijfolie, wijn en graan waren verreweg de belangrijkste ‘commodities’

Daarin zetten ze hun benarde financiële situatie uiteen. Pragmatisch als ze waren, benoemden ze de kern van hun probleem zonder er verder omheen te draaien: ons centrum is zeer representatief, zo schreven ze, maar de kosten blijven maar stijgen, terwijl het aantal landgenoten ter plaatse dat een bijdrage kan leveren telkens verder afneemt. De afsluiting van de brief is zakelijk: ‘wij roepen u op om mee te denken over ons lot’. De brief leest alsof die gisteren geschreven had kunnen zijn.

De ruïnes van het Romeinse Tyrus kunnen nog steeds worden bezichtigd

De gemeenteraad van Tyrus reageerde kordaat. Ze besloten dat de kosten van het gebouw in Pozzuoli voortaan gedekt mochten worden uit de opbrengsten van een vergelijkbare handelsvertegenwoordiging in Rome. De Libanezen van 2000 jaar geleden hadden immers voldoende internationale handelservaring om te weten dat een representatieve en cultureel uitgebalanceerde handelsvertegenwoordiging in het buitenland altijd ook het algemeen belang dient, zelfs als er af en toe eens wat geld bij moet.

Meer weten over de handel en economische betrekkingen in het Romeinse Rijk, bekijk dan de volgende documentaire: