Een kleitablet over de zondvloed

Dezer dagen draait de film Noach, van regisseur Darren Aronofsky, in de Nederlandse bioscopen. Vlak voordat die film in première ging, was er kritiek omdat de filmmaker zich niet voldoende aan het Bijbelse verhaal zou hebben gehouden.

Feitelijk klopt dat. Daar staat echter tegenover dat Aronofskys film geen documentaire is, maar een blockbuster. Dan is artistieke vrijheid gerechtvaardigd, zeker als je je bedenkt dat Noachs verhaal in de Hebreeuwse Bijbel in slechts 1028 woorden uit de doeken wordt gedaan (Genesis 6:5 tot 9:29). Omgerekend levert dat zo’n tien minuten gesproken tekst op. Aronofksy’s film duurt 139 minuten. Zonder een beetje fantasie, geen onderhoudende film.

noah movie poster

Vooral opvallend aan  de discussie over de vermeende historische onbetrouwbaarheid van de film was dat er geen enkele aandacht was voor feit dat Noachs verhaal in oorsprong helemaal geen exclusief Bijbelse vertelling is. Het verhaal komt oorspronkelijk uit Mesopotamië (het huidige Irak). Daar circuleerde het zo’n 1000 tot 1500 jaar voordat het uiteindelijk in de Bijbel terecht zou komen.

Het oorspronkelijke zondvloed-verhaal werd voor het eerst ontdekt in 1872 in de collectie van het British Museum in London, in de vorm van een kleitablet uit Nineveh (in de buurt van het huidige Mosul in Noord-Irak). De tekst in kwestie bleek onderdeel te zijn van één van de oudste literaire werken ter wereld, het Gilgamesj epos, dat gaat over een koning die op zoek is naar onsterfelijkheid. De ontdekking en ontcijfering van dit kleitablet van 15 x 13 cm. leidde destijds internationaal tot enorme opschudding.

Nineveh

Kleitablet uit Nineveh, 7e eeuw v.Chr.

In dat zelfde British Museum is nu een ander  kleitablet gevonden dat ook over de zondvloed gaat en al rond 1750 v.Chr. geschreven moet zijn. Het omschrijft de ark niet als een langwerpige boot, maar als een rond vaartuig met een zes meter hoge scheepswand die afgedicht was met asfalt en een omtrek had van 3600 m2.

Wat is de betekenis van dit soort kleitabletten? Dergelijke vondsten tonen aan dat de Bijbel niet een soort ouderwets navigatiesysteem is waarop je blindelings kan koersen, zoals men dat in het verleden wel heeft gedaan. Net zoals de film geen verslaglegging is van het Bijbelverhaal, zo bevat de Bijbel zelf ook weer verhalen die uit andere bronnen en culturen verkregen zijn. Archeologen die, met de Bijbel in de hand, nog steeds op zoek zijn naar de overblijfselen van Noachs ark, jagen in feite ongrijpbare mythes na.

 

Ararat

 De berg Ararat waar volgens de Bijbel Noachs ark vastliep

Meer weten over hoe het verhaal van de zondvloed in de Bijbel terecht is gekomen? Lees dan: Irving Finkel, The Ark Before Noah: Decoding the Story of the Flood  (London: Hodder & Stoughton, 2014).