Dokter, spreekt u ook Grieks?

Romeins mozaïek uit de 3e eeuw n.Chr. waarop de arts Hippocrates en een inwoner van het eiland Kos de Griekse god van de geneeskunde, Asklepios, begroeten bij zijn aankomst op het eiland

De marktwerking in de zorg is een thema dat de gemoederen gemakkelijk in beweging brengt. Twee weken geleden was er weer eens consternatie, dit keer omdat bleek dat ziekenhuizen in den lande niet direct telefonisch antwoord konden geven op de vraag wat een specifieke behandeling kostte. Dat zal weldra veranderen, want per 1 november moeten zorgverzekeraars vooraf inzicht geven in hun prijzen, en moeten de ziekenhuizen hun passantentarieven publiceren: wat ze in rekening brengen als er geen contract is met de zorgverzekeraar.

Relief

Votief-relief uit de Asklepios heiligdom te Piraeus, met geneeskundige scene, archeologische museum Piraeus, 5e eeuw v. Chr.

Maar is markwerking in de gezondheidszorg een unicum in de geschiedenis? Dat is zeker niet het geval. Tweeduizend jaar geleden waren Romeinse artsen al lang en breed vertrouwd met dit principe. Zij stelden alles in het werk om indruk te maken op hun patiënten, om zich op die manier van een constante stroom aan klanten te verzekeren. Dat ging als volgt in zijn werk.

Artsen in de antieke wereld voelden zich schatplichtig aan de vader van de antieke geneeskunst, de Griek Hippocrates van Kos (460-370 v. Chr.). Hippocrates dankte zijn beroemdheid aan de vele, vaak achteraf verzonnen verhalen die over hem de ronde deden.

Buste d'Hippocrate au Musée Pouchkine

Buste van Hippocrates, Poesjkin museum, Moscou

Verder stond het zogenaamde Hippocratische corpus op zijn naam. Dat was een verzameling van rond de zestig verhandelingen over uiteenlopende zaken zoals interne geneeskunde, gynaecologie en chirurgie. Het is een indrukwekkende collectie die overigens pas na Hippocrates’ verscheiden is samengesteld en dan als oeuvre collective. Het is zeker niet het werk van een enkele briljante geest. Iets vergelijkbaars geldt ook voor ‘de eed van Hippocrates’. Voor zover nu bekend, is die medische beroepsgelofte pas ontstaan toen Hippocrates al zeker 400 jaar dood was.

CHT430464 Reconstruction of the Asklepion of Cos (litho) by Caton, Dr. Richard (1842-1926) (after); Private Collection; (add.info.: temples dedicated to Asclepius. the healer god of the ancient Greek and Roman classical world, were centres of medical advice, prognosis and healing for patients suffering from disease or trauma; Esculape;); Archives Charmet; British, out of copyright possible copyright restrictions apply, consult national copyright laws

Reconstructie van het Asklepios heiligdom te Kos, een medisch centrum waar Hippocrates werd opgeleid

In de praktijk deed de precieze herkomst van al deze Hippocratische tradities er overigens weinig toe. In de Romeinse wereld was Griekse geneeskunde gewoon een bijzonder sterk merk. Romeinse artsen wisten dat en schakelden tijdens een behandeling dan ook vaak plotseling over van het Latijn op het Grieks.

De Romeinse patiënten vonden dit allemaal prachtig. Zozeer zelfs dat ze hun artsen uitdrukkelijk gingen verzoeken om hen in het Grieks toe te spreken, ook als ze die taal zelf helemaal niet konden verstaan. Artsen die geen Grieks spraken, speelden dat spelletje op hun beurt ook weer vrolijk mee. Het was allemaal vooral een kwestie van je hoofd boven water proberen te houden en doen wat de markt vraagt.

Meer weten over de geschiedenis van de antieke geneeskunde? Lees dan: Vivian Nutton, Ancient Medicine (London: Routledge, 2013)

Meer zien over geneeskunst bij de Romeinen? Kijk dan naar deze korte presentatie: