Zwijnen bij de Romeinen

Het Romeinse acroniem SPQR stond als inscriptie op openbare gebouwen en triomfbogen, munten en de vaandels van de legioenen: munt Caligula geslagen in Rome als aandenken aan zijn moeder Agrippina In 2014 was het eindelijk zover: voor het eerst in de geschiedenis leefden er meer mensen in steden dan op het platteland. Het was de […]

Hoe om te gaan met klimaatverandering

Door temperatuurstijging kwam de jak in vroegmiddeleeuws Tibet steeds meer in het gedrang, Petroglief met jak en mantra, 500-1000 n. Chr., Tibet, regio Changthang Omdat klimaatverandering een constante factor is in de geschiedenis van onze planeet, zijn wij niet de eerste mensen in de geschiedenis die geconfronteerd worden met de vraag hoe daar mee om […]

Rust, reinheid en regelmatig lekker eten

Het klooster van Monte Cassino, Italië: in het jaar 592 stichtte Benedictus van Nursia hier het eerste Benedictijnenklooster Als ik in Rome werk, verblijf ik nogal eens in een klooster bij een bevriende Italiaanse abt. Hoewel ik dan doorgaans de hele dag op pad ben, word ik tegelijk ook deel van de kloostergemeenschap. De restanten […]

Tell Rehov, stad van honing

De befaamde bijenkorven van Tell Rehov (Israël) zijn bijna 3000 jaar oud  Dankzij de Statenvertaling van 1618-1637 zijn er nogal wat bloemrijke uitdrukkingen in de Nederlandse taal terecht gekomen die hun oorsprong vinden in de Hebreeuwse grondtekst van de Bijbel. Voorblad van de Statenvertaling van 1618-1637 Een bekend voorbeeld is de term ‘een land vloeiende […]

Een tablet van ivoor

Het ivoren notitieboekje van Rufius Gennadius Probus Orestes, zittend met in zijn hand een doek die gebruikt werd om de start van de paardenraces aan te geven, 530 n. Chr., nu in het Victoria and Albert Museum London Vanaf 31 december 2017 geldt er in China een compleet verbod op de handel in ivoor. Dat […]

Liever een Romeinse dan een Victoriaanse…

Jonge Romeinse dames vermaken zich met een balspel, vierde eeuwse mozaïekvloer van de luxe villa van Piazza Armerina, Sicilië Een paar dagen geleden dwaalde ik door de gangen van het Victoria and Albert Museum in Londen. Dat museum beschikt over een uitgelezen collectie op het gebied van de toegepaste kunst. Ik houd van dat soort […]

Lucy kwam echt uit de sky vallen

Lucy Een van de beroemdste van onze verre voorouders was Lucy. Ze wordt wel de grootmoeder van alle mensen genoemd. Lucy was een mensachtige die iets meer dan drie miljoen jaar geleden leefde in het bos -en savanne landschap dat destijds het noorden van Ethiopië bedekte. Van een afstand zag Lucy er net zo uit […]

Ook de middeleeuwse Engelsen wilden naar de zon

Wharram Percy is een van 3000 verlaten middeleeuwse stadjes in Engeland. Zonaanbidders die deze zomer in Nederland bleven, hadden het de afgelopen weken zwaar, erg zwaar. De wispelturigheid van het weer vormde niet alleen een aanslag op het humeur. Nog veel belangrijker was dat de thuisblijvers nauwelijks de mogelijkheid kregen om voldoende vitamine D op te […]

Britannia exit

Romeins badgebouw in Bath, Engeland In 409 n. Chr. trokken de Romeinen hun laatste troepen terug uit Engeland. Op dat moment had de Romeinse heerschappij over de Britse eilanden zo’n 350 jaar geduurd. Het was een periode van grote bloei en culturele progressie geweest. Maar vanaf het begin van de vijfde eeuw kromp het Romeinse […]

Een liefdesnest van 50.000 jaar oud

Drie schedels uit de Manot grot in Israël, van links naar rechts een oude menselijke, een menselijke en een Neanderthaler schedel Vorige week ging het in deze column over de ontdekking dat de moderne mens in zijn DNA nog altijd de sporen draagt van contacten met neanderthalers, dat wil zeggen: een vroege, maar inmiddels uitgestorven […]

Neanderthaler, u wordt bedankt

Schildering in de El Castillo grot, Cantabria, Spanje, 40.000 v. Chr. Ieder van ons draagt het verleden met zich mee, of we dat nu leuk vinden of niet. Nu denkt u wellicht dat die vaststelling een open deur is. Dat is ook zo, want wie is er zich nu niet van bewust dat we gevormd […]

De SUV uit vroeger tijden

Mozaïekvloer met afbeelding van twee jongetjes op de rug van een kameel, 5e-6e eeuw n. Chr., keizerlijk paleis te Constantinopel (Istanboel) Onderzoekers in Europa en de VS boeken dezer dagen goede vorderingen bij hun zoektocht naar een vaccin tegen de infectieziekte MERS. MERS is het neefje het bekendere SARS. Beiden ziektes veroorzaken infecties aan de […]

De tanden poetsen met urine

Gebitselementen met gaatjes, gevonden op het Forum, foto Marshall Becker In het kader van een fotoshoot voor deze krant bezocht ik vorige week het ondergrondse depot van de Universiteit Utrecht. Dat was een bijzondere ervaring. Een geëngageerde medewerker van het Universiteitsmuseum leidde ons langs eindeloze stellingen met voorwerpen uit de geschiedenis van onderwijs en wetenschap. […]

Alexander de Grote’s leiderschap

Mozaïekvloer met afbeelding van Alexander de Grote en zijn strijdmakker Hephaistion, tijdens de leeuwenjacht, 4e eeuw v. Chr. gevonden te Pella in Noord-Griekenland Wat is effectief leiderschap? Over die vraag zijn inmiddels hele bibliotheken vol geschreven. De nieuwste theorieën kunnen steevast rekenen op veel interesse. Toch kunnen we in dit verband ook van het verleden […]

Vragen rond de lijkwade van Turijn

Wetenschappelijk gezien leven we in spannende tijden. De ontdekking van nieuwe onderzoeksmethoden voltrekt zich in een steeds rapper tempo. Het is onvermijdelijk dat bij al die vooruitgang heilige huisjes het wel eens moeten ontgelden. Toen ik zelf een paar jaar geleden met radioactieve koolstof datering (C14) aan de slag ging in de catacomben van Rome, zorgden […]

We zijn allemaal migranten

Angelsaksische helm uit een graf te Sutton Hoo, Engeland, uit de late 6e eeuw n. Chr. Hoe moeten we omgaan met grootschalige internationale migratie? Het is al een tijd duidelijk dat die vraag één van de grootste maatschappelijke uitdagingen van de 21e eeuw vormt. Vooralsnog lopen we vooral achter de gebeurtenissen aan. Zo werd er de […]