Diverse stellingnames over Maarten Luther

Schilderij van Maarten Luther van de hand van Ferdinand Pauwels (1830-1904), Slotkapel, Wittenberg, Duitsland

Aanstaande dinsdag, 31 oktober, is het precies vijfhonderd jaar geleden dat Maarten Luther zijn 95 stellingen vastnagelde aan de kerkdeur van de slotkapel te Wittenberg, in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. Althans, zo gaat de legende, want onder wetenschappers is er niet alleen discussie over de vraag wanneer de stellingen precies werden opgehangen. Sommigen twijfelen er zelfs aan of deze gebeurtenis überhaupt heeft plaatsgevonden.

Luther door Lucas Cranach de Oude (1529)

Hoe dan ook, duidelijk is dat de opstandige augustijner monnik met het formuleren van zijn stellingen, waarin hij onder andere de handel in aflaten binnen de rooms-katholieke kerk aan de orde stelde, een ware aardverschuiving teweegbracht in Europa.

Het werk van van Luther verspreidde zich snel door middel van nieuwe technieken zoals de boekdrukkunst

Die aardverschuiving manifesteerde zich niet alleen op het religieuze vlak. Volgens de beroemde Duitse socioloog Max Weber (1864-1920) werd met de opkomst van het protestantisme ook de basis gelegd voor het kapitalisme. In diens opvatting ging deze omwenteling namelijk gepaard met het ontstaan van een geheel nieuw arbeidsethos. Daardoor nam Noordwest-Europa ten opzichte van de rest van de wereld vooral op commercieel terrein al snel een voorsprong.

Weber’s beroemde werk ‘Die protestantische Ethik und der Geist des Kapitalismus’ uit 1905

Dat er over zo’n belangrijke en ook complexe figuur als Maarten Luther veel te doen is in dit Luther-jaar ligt voor de hand. Met name in Duitsland is er een stortvloed aan activiteiten, waaronder ook een speciale Lutherroute die langs alle belangrijke plaatsen in het leven en werk van de grote reformator leidt (zoek hiervoor op Germany Travel en Luther). Ook Nederland laat zich niet onbetuigd met onder andere een grote tentoonstelling in het Utrechtse Catharijneconvent.

‘De kracht van Luther’, te zien in het Catharijneconvent

Voor degene die zich liever vanuit de luie stoel laat informeren is er ook genoeg voorhanden. Persoonlijk vind ik een al wat ouder boek fascinerend, Erik Erikson’s Young Man Luther: A Study in Psychoanalysis and History, uit 1958. Daarin beargumenteert Erikson dat Luthers rebellie tegen de kerk het gevolg is van een identiteitscrisis waarin Luther zich vooral tegen zijn eigen vader wilde afzetten.

Erikson’s ‘Young Man Luther’

Niet minder boeiend is een klein boekje van de grote Nederlandse Lutherkenner Heiko Oberman, die ook een van de belangrijkste Luther-biografieën van de 20e eeuw schreef, en daarnaast een kortere studie getiteld Wortels van het antisemitisme. Daarin komt een ontluisterend beeld van Luther naar voren, vanwege diens enorme haat jegens het jodendom.

Lyndal Roper’s  ‘Martin Luther, Renegade and Prophet’ 

Bent u op zoek naar een up-to-date studie die goed leesbaar is, met alles erop en eraan? Dan kan ik u van harte het mooie boek van Lyndal Roper, Martin Luther, Renegade and Prophet aanbevelen. Daarin komt het hele leven van Luther voorbij, inclusief zijn opvattingen over de seksuele moraal— nog een terrein waarop Luther de weg naar de moderne wereld insloeg.

Meer weten over Maarten Luther, Weber en de zogenaamde protestantse werkethiek, bekijk dan de volgende korte video: