De waggelende beelden van Rapa Nui

Het is alweer bijna Pasen. Een mooie aanleiding voor een uitstapje naar het gelijknamige eiland, dat zich aan de andere kant van de wereld bevindt. Zoals bekend draagt Paaseiland die naam omdat de Nederlandse ontdekkingsreiziger Jacob Roggeveen het in 1722 op Paaszondag in zijn vizier kreeg. Vanaf dat moment heeft Paaseiland tot onze verbeelding gesproken. Dat komt vooral door de bijna duizend moai, de monumentale beelden van vulkanisch gesteente, die je nooit meer vergeet wanneer je ze eenmaal gezien hebt.

Europeanen

De eerste Europeanen op Paaseiland

Over het wel en wee van de oorspronkelijke bewoners van Paaseiland, de Rapa Nui, is in de loop der jaren behoorlijk wat geschreven. In 1947 probeerde de Noorse volkenkundige Thor Heyerdahl met zijn vlot Kon-Tiki proefondervindelijk te bewijzen dat Polynesië oorspronkelijk vanuit Midden -en Zuid-Amerika zou zijn bevolkt. Zijn gewaagde overtocht vanuit Peru naar Frans Polynesië verliep succesvol. Toch heeft taalkundig en later ook DNA-onderzoek aangetoond dat Heyerdahl ongelijk had. De wortels van de bewoners in heel Polynesië liggen in Zuidoost-Azië en niet in Amerika.

KT

De Kon-Tiki, nu tentoongesteld in het Kon-Tiki museum te Oslo

In 2005 publiceerde de bekende Amerikaanse evolutiebioloog Jared Diamond weer een hele andere theorie in een boek met de veelzeggende titel Ondergang. Waarom zijn sommige beschavingen verdwenen en hoe kan de onze haar ondergang voorkomen? Volgens Diamond was er op Paaseiland sprake geweest van een complete demografische meltdown. Daarbij hadden de bewoners eerst alle natuurlijke hulpbronnen uitgeput, om vervolgens terecht te komen in een neerwaartse spiraal van onderling geweld en zelfs kannibalisme.

Collapse_book

Nieuw archeologisch onderzoek op Paaseiland laat echter zien dat ook die gedachtegang niet klopt. Hoewel de massale ontbossing, inclusief het verdwijnen van de kokosnoot-palm, zeker een factor van belang was, blijkt nu dat de lokale bevolking zich aanvankelijk toch wist aan te passen aan de veranderende omstandigheden. Het waren juist de Europeanen die de doorslag gaven bij de demografische neergang van het eiland. Zij brachten pokken en geslachtsziekten mee en voerden ook nog eens een deel van de bevolking in slavernij af.

Rapa Nui

Afstammelingen van de oorspronkelijke bewoners van Paaseiland

En hoe zat het dan met die enorme en loodzware beelden? Vroeger werd gedacht dat die met rollers, dus met boomstammen, vanuit de groeve over het eiland werden verplaatst. Uit recente experimenten met replica’s blijkt echter dat men de beelden liet waggelen — zoals je een zware kast verplaatst. Een handjevol mensen en een flinke hoeveelheid touw waren voldoende om de gevaartes kilometers ver te transporteren.

Meer zien  over hoe de beelden getransporteerd werden? Kijk dan naar deze video: