De verwoesting van Palmyra

In Palmyra is de handel in illegale oudheden altijd al een probleem geweest. Zelf ervoer ik dat al toen ik in 2005 met een groep Duitse archeologen op werkbezoek was in de beroemde Syrische woestijnstad.

De confrontatie met illegale archeologica voltrekt zich altijd via hetzelfde ritueel. Eerst duwen lokale handelaren je de gebruikelijke toeristische rommel onder de neus. Wanneer je geen interesse toont, brengen ze zwaarder geschut in stelling. Van onder de toonbank verschijnen dan munten, glaswerk, stukken sculptuur en zelfs menselijke ledematen, in linnen doeken gewikkeld en door het droge woestijnzand perfect gemummificeerd.

standbeeld

Typisch voorbeeld van Palmyreense kunst, 3e eeuw n. Chr.

Voor archeologen is de handel in dit soort objecten uiteraard een doodzonde. Voor hen is het van belang in welke laag en context voorwerpen ­precies worden gevonden. Als die informatie niet zodanig wordt ­gedocumenteerd dat dit ook voor andere onderzoekers en voor latere generaties toegankelijk is, is opgraven niets anders dan een directe aanslag plegen op het verleden.

colon

De beroemde grote colonnade te Palmyra (2e eeuw n.Chr.)


Palmyra valt op dit moment ten prooi aan zo’n aanslag, en wel op een wijze die niet te vergelijken is met hoe het er daar eerder aan toe ging. Dat gebeurt op twee manieren. Voor de ogen van de wereld worden op gezette tijden iconische monumenten opgeblazen. Het echte drama voltrekt zich echter ver weg van de camera’s. De site wordt systematisch en op grote schaal geplunderd. Het doel: zoveel mogelijk geld in het laatje te brengen met de verkoop van de uit de grond ­geroofde oudheden. Het ­onvoorstelbaarste dieptepunt tot nu toe was echter de onthoofding in augustus van de voormalige inspecteur van oudheden in ­Palmyra, de 82-jarige Khaled al-Assad.


KeA

Khaled al-Assad

Als reactie probeert de Unesco de grootschalige diefstal van oudheden in Syrië nu via satellieten in de gaten te houden. Ook worden er 3D-camera’s uitgereikt aan de bevolking om opnames te maken van de nog resterende monumenten. Maar het blijft onder de huidige omstandigheden dweilen met de kraan open.

Bel

Satelliet-foto van de tempel van Bel, Palmyra


Wat betekent de verwoesting van Palmyra nu eigenlijk? Palmyra is, met afstand, de indrukwekkendste archeo­logische site in Syrië. Daarnaast hebben de gebeurtenissen ook een immateriële en symbolische kant. Palmyra was namelijk de creatie van mensen die bij uitstek bruggenbouwers waren tussen Oost en West. Over hun uitzonderlijke culturele en commerciële talenten en prestaties volgende week meer.

Meer weten over Palmyra? Lees dan Andrew M. Smith, Palmyra. Identity, Community and State Formation (Oxford: Oxford U.P., 2013)

Meer zien over de vondsten te Palmyra? Kijk dan naar deze korte documentaire, geproduceerd door Unesco: