De uilen van Athene

Atheense tetradrachme met afbeelding van de godin Athena en op de keerzijde een uil met olijftak

Afgelopen week kreeg ik als wisselgeld een handvol Griekse euro’s terug. Dergelijke munten dragen de afbeelding van een uil en een olijftak en zijn een kopie van de drachmen die in het klassieke Athene vanaf de vijfde eeuw v.Chr. in omloop waren.

Greek euro

De huidige Griekse euro

Op basis van zulke beeldtaal brengen de Griekse euro’s van nu in herinnering dat  Griekenland 2500 jaar geleden een voortrekkersrol speelde in de geschiedenis van het internationale economische verkeer. Dat is de ironie van de geschiedenis: op dit moment is Griekenland juist de ziekste van alle oude mannen in Europa.

 Uil

Griekse tetradrachme uit de 5e eeuw v. Chr. waarop de huidge Griekse euro is gebaseerd

Munten zoals we die tegenwoordig kennen, werden voor het eerst geslagen in de late 7e eeuw v. Chr. in West-Turkije. Het waren echter Griekse stadstaten zoals Athene die verantwoordelijk waren voor de eerste echte monetarisering van de economie. Dat was een revolutionaire ontwikkeling. Waar men eerder handel dreef via het omslachtige systeem van de ruilhandel, deed nu een hanteerbare en geaccepteerde set van standaarden zijn intrede in het economische verkeer.

Lydia

De oudste munten, uit Lydië in West-Turkije, van electrum (goudlegering)

Om die reden werden de Atheense munten dan ook weldra enorm populair. Als praktisch internationaal betaalmiddel raakten ze in veel landen rond de Middellandse Zee verspreid. De Atheense munten waren zelfs zo populair dat muntmeesters in het Nabije Oosten de  beeldenaar op de munt als voorbeeld namen voor hun eigen, lokale muntslag.

 Samaria

Imitatie van een Atheense munt, geslagen in Samaria (West-Bank) door een lokale machthebber

Vanwege hun iconografie werden de Atheense munten, zoals het hier afgebeelde exemplaar, in de omgang “uiltjes” genoemd. Uilen waren het attribuut van Athene, de gelijknamige Griekse godin die op de voorkant van deze munten stond afgebeeld. Uilen kwamen veel voor rond de stad Athene. Vandaar ook de uitdrukking “uilen naar Athene dragen” (alias water naar de zee brengen).

Handelsnetwerk

Overizcht van het Atheense handelsnetwerk in de 5e eeuw v. Chr.

Als er in de komende weken inderdaad een Grexit plaatsvindt, of als Griekenland failliet gaat, zal ook de Griekse euro langzaam verdwijnen uit ons betalingsverkeer. Dat is jammer want het zou betekenen dat we de herinnering aan een mooi stukje economische geschiedenis en daarmee een stukje van onze gedeelde Europese identiteit kwijtraken.

Meer weten over de antieke numismatiek? In dit boek is alles te vinden: William E. Metcalf, The Oxford Handbook of Greek and Roman Coinage (Oxford: Oxford U.P., 2012).

Meer zien? Kijk dan naar deze Franstalige slide-show van de mooiste Griekse munten uit de Oudheid: