De tijdloze schoonheid van de schraper

Bronzen hoofd van een Griekse atleet, de zogenaamde schraper, nu te zien in Washington

De Franse film Intouchables (2011) bevat een scene die is opgenomen in een chique Parijse kunstgalerie met grandioos uitzicht op de Eiffeltoren. Terwijl de hoofdpersonen naar een modern kunstwerk kijken, discussiëren ze over de vraag waarom wij mensen eigenlijk in kunst geïnteresseerd zijn. Het antwoord, aldus één van de hoofdrolspelers: wij houden van kunst omdat het vaak het enige spoor is dat we op onze korte doortocht op aarde achterlaten.

80512

Een prachtige gedachte, die zich ook opdringt wanneer je weg zit te dromen bij de catalogus van de tentoonstelling Power and Pathos in de National Gallery in Washington DC. Die expositie is gewijd aan Hellenistische bronzen beelden. Dat wil zeggen: aan sculpturen uit de laatste paar eeuwen voor het begin van de jaartelling. Een tijd waarin de antiek Griekse kunst in alle opzichten haar hoogtepunt bereikte. Op de tentoonstelling is dat goed te zien.

MN0478

Bronzen hardloper, begin van de jaartelling

Deze overweldigend mooie collectie van 50 bronzen beelden — tijdelijke bruiklenen uit diverse collecties in de VS en Europa — is nog tot 20 maart te bewonderen. Eerder was deze tentoonstelling al te zien in Florence en Los Angeles. Als u van antieke beelden houdt, of van bronzen kunstwerken, of van beeldende kunst in het algemeen, is dit een tentoonstelling die u, bij wijze van laatste kans, simpelweg niet mag missen.

Delos

Bronzen portretkop van het Griekse eiland Delos, nu te zien in Washington

De reden hiervoor wordt duidelijk als we kijken naar het gezicht van de atleet die hier is afgebeeld. Hij wordt aangeduid als Apoxyomenos, of schraper, omdat atleten na het sporten met een mes het zand van hun ingeoliede lichaam schraapten. Zijn gezicht is zo levensecht dat hij ieder moment tot leven lijkt te kunnen komen. Afgezien van de verfijnde gelaatstrekken is met name zijn haar zo realistisch weergegeven dat het bijna niet van echt te onderscheiden is.

APOXYOMENOS

De Apoxyomenos (schraper) van Lysippos in een marmeren variant

Wie de meesterkunstenaar was die met dit kunstwerk zijn superieure vakmanschap wilde laten zien, is niet met zekerheid vast te stellen. Mogelijk was het de beroemde Griekse beeldhouwer Lysippos. Zijn kunstwerken waren gedurende de hele Oudheid erg populair.Toen de Romeinse keizer Tiberius een van Lysippos’ standbeelden uit een openbare ruimte ontvreemdde om deze in zijn eigen slaapkamer neer te zetten, haalde hij zich de woede van het volk op de hals. Uiteindelijk werd hij gedwongen het kunstwerk toch weer te terug te plaatsen. Ook toen al zag men in dit soort kunstuitingen wat we nu nog steeds zien: tijdloze, eeuwige schoonheid.

Meer zien over de historische achtergrond en herkomst van de bronzen beelden die nu in Washington te zien zijn? Kijk dan naar deze documentaire die de tentoonstelling begeleidt (20 minuten):