De Romeinen en hun fonteinen

De totale lengte van het Anio Novus-aquaduct bedroeg ooit 87 kilometer

Dit voorjaar kampte Italië met de droogste lente van de afgelopen zestig jaar. Toen de temperaturen deze zomer ook nog eens de pan uit rezen, deed het gebrek aan neerslag zich met name in Rome voelen. De fonteinen bij het Vaticaan werden uitgezet en even leek het erop dat water op rantsoen zou gaan, voor acht uur per dag.

Paus Fransiscus gaf opdracht om de fonteinen van het Vaticaan uit te zetten

Hoewel die drastische maatregel uiteindelijk werd voorkomen, betekende dat niet dat daarmee alle problemen van de baan waren. Het stedelijke waterleidingsysteem is namelijk ook nog eens hopeloos verouderd. Men vermoedt dat de helft van het karige water dat binnenstroomt alweer is weggevloeid voordat het de gebruiker bereikt.

Is er niet te weinig water, dan is er weer teveel

Voor wie Rome een beetje kent, is die stad zonder water onvoorstelbaar. De talloze fonteinen bepalen niet het alleen het gezicht maar ook de sfeer in de stad. En alhoewel het er aanzienlijk minder zijn dan vroeger, kom je op veel straathoeken ook nog altijd de kleine fonteintjes tegen waaruit continu koud water stroomt en waaraan de dorstige wandelaar zich naar hartenlust kan laven. Die karakteristieke gietijzeren paaltjes staan ter plaatse bekend als nasoni, oftewel neuzen, vanwege de vorm van de tuit waaruit het water stroomt.

Een Romeinse nasoni, ofwel ‘neus’

Dat water zo’n essentieel element is in het stedelijke landschap van Rome, is niet toevallig. Het is het directe resultaat van menselijk ingrijpen, zo’n 2300 jaar geleden. Toen legden de Romeinen onder leiding van Appius Claudius Caecus — dezelfde man die ook de Via Appia liet aanleggen — een aquaduct aan. Het was het eerste van in totaal elf waterleidingen die de Romeinen rondom Rome zouden bouwen over een periode van 500 jaar.

Deze Romeinse inscriptie uit latere tijden gedenkt de werken van Appius Claudius

Met hun aquaducten legden de Romeinen niet alleen de basis voor de miljoenenstad die Rome al in de oudheid was. Deze waterwerken zouden nog vele eeuwen erna grote invloed uitoefenen op de infrastructuur van de stad. De pausen van de 18e eeuw konden hierdoor opdracht geven tot het bouwen van waterwerken zoals de Trevi-fontein: verschillende van die fonteinen worden namelijk nog altijd door de oude Romeinse aquaducten van water voorzien. Het watermanagement van de Romeinen bepaalt dus tot op de dag van vandaag het aangezicht van het historische centrum van Rome.

De Via Appia

Hoeveel water er in de oudheid precies naar Rome stroomde is overigens een kwestie waarover de meningen verdeeld zijn. Uit een recent Amerikaans onderzoek van het aquaduct van de Anio Novus blijkt dat de capaciteit van die watertoevoer door kalkafzetting uiteindelijk met 25% afnam. Ondanks dat leverde genoemd aquaduct toch nog altijd 1400 liter bronwater per seconde. Gerekend naar het huidige ruime verbruik van 119 liter per persoon per dag was dat dus voldoende om minstens een miljoen mensen van drink-, bad- en fonteinwater te voorzien.

Meer weten over Romeins ‘watermanagement’ en de bouw van aquaducten? Bekijk dan de volgende video over de bouw van het Romeinse aquaduct van Zaghouan in Tunesië.