De ontdekking van de Schotse kilt

De mantelspeld van Hunterston, Zuid-West Schotland, 700-800 n. Chr.

Vorige week ging het in deze blog over de grote Kelten-tentoonstelling in het British Museum in Londen, die nog tot eind januari te zien is. Dat deze expositie juist in Londen wordt georganiseerd is geen toeval. In Engeland en Ierland is de fascinatie met het Keltische verleden al minstens vierhonderd jaar oud. In de 19e eeuw raakte men hier zelfs zo in de ban van de Kelten, dat er sprake was van een ware Keltomanie. Keltische kunstvoorwerpen, zoals de hier afgebeelde mantelspeld, werden toen driftig nagemaakt. Iedereen vond ze mooi, tot koningin Victoria aan toe. Haar gemaal Prins Albert wist dat hij zijn gade nauwelijks een groter plezier kon doen dan haar replica’s van juist dit soort kunstig handwerk cadeau te doen.

Riders of Sidhe

The Riders of the Sidhe. Schilderij van John Duncan dat getuigt van de interesse voor de Keltische cultuur (1911).

Overigens garandeert een passie voor het verleden niet dat de geschiedenis daarbij per definitie recht wordt gedaan. Soms wil de wens nog wel eens de vader van de gedachte zijn. In dergelijke gevallen is er sprake van een fenomeen dat de Engelse historicus Eric Hobsbawm (1917-2012) dertig jaar geleden heeft omschreven met de term ‘the invention of tradition’.

Invention

In zijn gelijknamige studie geeft Hobsbawm zelf een prachtig voorbeeld van hoe dit uitvinden van een traditie, waarbij dus het idee ontstaat dat die al eeuwenlang bestaat, in de praktijk in zijn werk gaat. Hij voert hierbij het voorbeeld aan van de Schotse kilt. Van dat aparte en zo karakteristieke kledingstuk wordt vaak gedacht dat het al heel lang bestaat, en dat het mogelijk zelfs Keltische wortels heeft.

Niets blijkt minder waar. De kilt is een uitvinding van de Engelse industrieel en quaker Thomas Rawlinson, die er in de vroege 18e eeuw mee op de proppen kwam. Dat geschiedde in een tijd dat de beter gesitueerden in Schotland hun verleden begonnen te romantiseren en op zoek waren naar een manier om die interesse in hun eigen historie tot uitdrukking te brengen.

Thomas Rawlinson

Rawlinson speelde hier slim op in en ontwikkelde een kledingstuk dat aan de verlangens naar eigenheid tegemoet kwam. In zijn huidige vorm heeft de Schotse kilt dus niets met het verre Keltische verleden van de Schotten te maken, en alles met een goed Engels gevoel voor de wensen van de markt.

Meer weten over de uitvinding van de kilt? Lees dan Eric Hobsbawm en Terence Ranger (ed.), The Invention of Tradition (Cambridge: Cambridge U.P., 2012).

Meer zien over de Kelten-tentoonstelling in het British Museum? Kijk dan naar deze korte trailer: