De niet te overwinnen veldmuis

Lararium (huisaltaar) uit Augst, Zwitserland, met rechts een lampenstandaard met muis

Muizen zijn prachtige diertjes. Maar als ongenode gasten kunnen deze nijverige knagers voor de nodige opschudding en schade zorgen. Met name in Friesland lijden boeren op dit moment onder een overactieve muizenpopulatie die inmiddels duizenden hectares landbouwgrond heeft aangevreten.

Muizenplagen zijn overigens zo oud als de geschiedenis zelf want muizen zijn altijd al de trouwste metgezel van de mens geweest. Vanaf de prehistorie heeft de mens geprobeerd zich tegen overlast door muizen te beschermen door katten te domesticeren (vanaf 10.000 v.Chr.) en door schuren op palen te bouwen die zodanig waren geconstrueerd dat muizen geen toegang konden krijgen tot de opgeslagen goederen.

spieker2

Reconstructie van spieker of opslagschuur uit de IJzertijd te Dongen, met onderstel dat bescherming moest bieden tegen muizen

De oude Grieken beschouwden muizenplagen als een straf van de goden. De pragmatisch ingestelde Romeinen probeerden van de nood een deugd te maken. Zo lieten Romeinse koks allerlei viervoeters in de pan verdwijnen, waaronder ook muizen. Volgens een beroemd Romeins kookboek is vooral gevulde relmuis een echte aanrader.

smin

Munt met afbeelding van Apollo Smintheus (Apollo, de Muizenverdelger). Op de achterzijde van de munt, rechtsonder, de afbeelding van een muis. Munt geslagen in Alexandreia Troas (Turkse Westkust), vroege 3e eeuw v. Chr.

In de Romeinse kunst zijn muizen eveneens een geliefd thema, met name in de vorm kleine beeldjes van muizen die op hun achterpoten zitten en iets eetbaars in hun voorpootjes vasthouden. Exemplaren van dat soort beeldjes zijn in alle grote archeologische musea in Europa en de VS te vinden en zijn ook bij verzamelaars erg in trek.

Vloerpompeii

Vloermozaïek uit Pompeï van het type “onaangeveegde vloer” met rechts op de voorgrond een muisje

Het hier afgebeelde voorbeeld is onderdeel van een verzameling bronzen beeldjes die door de eigenaren verstopt werden onder de vloer van hun huis uit angst voor migrerende en rovende Germaanse stammen die rond 260 n. Chr. de streek rond Augst onveilig maakten.

Augst

Detail van de lampenstandaard uit Augst

Dat muizen de gemoederen altijd al hebben beziggehouden, blijkt verder uit de beroemde fabel van de stadsmuis en de veldmuis die ook al in de Oudheid voorkomt. Volgens dat verhaal realiseert een veldmuis zich dat hij beter af is dan zijn neef de stadsmuis omdat hij altijd op zijn dooie gemakje zijn voedsel kan verorberen. Precies datzelfde scenario speelt zich nu in Friesland opnieuw af.

Meer weten over muizen in de antieke wereld? Lees dan het artikel van Philip Kiernan, “The Bronze Mice of Apollo Smintheus”, American Journal of Archaeology 118:4 (2014): 601-26.

Meer zien over wat de Romeinen aten? Kijk dan naar dit korte filmpje: