De muur van Hadrianus

De muur van Hadrianus

Op 18 september jongstleden stemde 55% van de inwoners van Schotland tegen en 45% vóór onafhankelijkheid. Hoewel de nee-stemmers dus de overhand hebben gekregen en de aanjager van het referendum, de minister-president van Schotland Alex Salmond, is afgetreden, gaat Schotland interessante tijden tegemoet. Ook nu Schotland bij het Verenigd Koninkrijk blijft horen, is de vraag naar meer autonomie actueler dan ooit.

 Onafhankelijk

Overigens staan de voorstanders van Schotse onafhankelijkheid in een lange traditie. Die traditie gaat ver terug, verder bijvoorbeeld dan de tijd van William Wallace (circa 1270-1305) en Robert the Bruce (1274-1329). Toen de Romeinen in de eerste eeuw n. Chr. met succes probeerden Engeland aan hun wereldrijk toe te voegen, stelden zij ook pogingen in het werk om Schotland—in die tijd Caledonia geheten—te veroveren. In Zuid –en Midden-Engeland heersten de Romeinen in totaal een kleine vierhonderd jaar. Maar met de inlijving van Schotland heeft het, ondanks verwoede pogingen in die richting, nooit echt willen vlotten.

De lijst van Romeinse pogingen om de Keltische voorouders van de huidige Schotten eronder te krijgen, is lang. In de jaren 77-84 n. Chr.—ongeveer één generatie na de verovering van Zuid-Engeland—drongen Romeinse legers voor het eerst tot diep in Schotland door. Ondanks een klinkende overwinning bij de mythische berg Graupius trokken de Romeinen zich weldra toch weer terug tot het gebied tussen de Solway Firth en de Tyne. Vanaf 122 n. Chr. ontstond daar een 117 km. lange muur die tegenwoordig bekend staat onder de naam muur van Hadrianus. De indrukwekkende resten van die muur zijn tot op de dag van vandaag zichtbaar in het Britse landschap.

 Agricola

Overzicht van de eerste Romeinse militaire campagne in Schotland

In de jaren 139-143 n. Chr. probeerden de Romeinen nogmaals om Schotland te veroveren. Deze keer drongen ze door tot de Firth of Clyde. Daar wierpen ze een nieuwe verdedigingswal op, de 60 km. lange muur van Antoninus. Het nieuwe Romeinse succes was echter van korte duur. Al snel vielen de Romeinen terug op hun eerdere grenslinie die 100 km. zuidelijker lag, de muur van Hadrianus.

Hadrians_Wall_map

Kaart van Noord-Engeland en Schotland met de locatie van beide Romeinse muren

Strafexpedities aan het begin van de derde eeuw n. Chr. resulteerden evenmin in een blijvende onderwerping van de Caledonische stammen en hun afstammelingen, de Picten. Schotland bleef ook nu onafhankelijk. Het feit dat achter de naam Caledonii het Keltische begrip schuilgaat voor “geharde mannen” c.q. voor “mannen die hard kunnen schreeuwen”, zegt genoeg over hoe we ons deze vroegere bewoners van de Schotse Laag –en Hooglanden moeten voorstellen.

Antonine

Muur van Antoninus

Nieuw DNA onderzoek bevestigt dat de Schotten in de Romeinse tijd hun onafhankelijkheid wisten te bewaren. Uit dat onderzoek blijkt dan 10% van de onderzochte Schotten (versus 1% van de onderzochte Engelsen) nog altijd genetisch materiaal met zich meedraagt dat afkomstig is van hun Pictische voorouders. De huidige Engelsen daarentegen hebben een genetisch profiel met veel Mediterrane markers. Dat komt ongetwijfeld door de aanwezigheid van de Romeinse legioenen.

 Pictish stone

Pictische krijgers in relief, Aberlemno, Angus, Schotland

De muur van Hadrianus die bijna drie eeuwen lang de grens tussen Romeinse Engeland en het vrije Schotland markeerde, ontstond op een plek waar al eerder een serie Romeinse forten had gestaan. De muur zelf was ongeveer 6 m. hoog en was omgeven door een hele serie verdere grachten en omwallingen. Na elke anderhalve kilometer was er poort met een versterkt poortgebouw. Ook waren er grotere forten waaromheen vervolgens burgerlijke nederzettingen ontstonden.

Sectie

 

Dwarsdoorsnede van de muur van Hadrianus gebaseerd op archeologisch onderzoek

Over de precieze betekenis van de muur van Hadrianus wordt door onderzoekers al jarenlang gespeculeerd. Was de functie van die muur uitsluitend militair, dat wil zeggen verdedigend, of was die muur juist bedoeld om een betere controle uit te oefenen over migratie en handel in dit deel van de Romeinse wereld? Of werd de muur eigenlijk alleen maar neergezet om dik te doen, en dus om te laten zien hoe goed Rome zijn zaken op orde had en goed genoeg georganiseerd was om dit soort megalomane projecten klaar te spelen?

Reconstructie

Poortgebouw, muur van Hadrianus

Hoewel het antwoord op deze vragen wetenschappers nog wel even zal bezighouden, laat de geschiedenis zien dat mensen zich door muren nooit laten tegenhouden: of het nu gaat om de muur van Hadrianus, de Chinese muur, de Berlijnse muur, of bijvoorbeeld de afscheiding tussen de VS en Mexico, muren zijn altijd en zullen altijd door de geschiedenis worden ingehaald.

Meer lezen over Engeland onder Romeins bestuur? Lees dan David Mattingly, An Imperial Possession: Britain in the Roman Empire (London: Penguin Books, 2007).

Meer zien over de muur van Hadrianus? Kijk dan naar dit filmpje: