De munt als propaganda-wapen

Munt uit de joodse opstand tegen Rome, met de Hebreeuwse tekst Shekel, Israel, jaar 3

Vorige week ging het in deze blog over de rol die de oude Grieken speelden bij de monetarisering van de economie. Het Griekse muntwezen was gebaseerd op een zilveren standaard. Die standaard bleef altijd een belangrijk ijkpunt: in de antieke wereld heeft men het idee nooit losgelaten dat er een relatie moest bestaan tussen de feitelijke en de nominale waarde van het gebruikte betaalmiddel.

Stater

Griekse zilveren munt (stater) uit Corinthe met afbeelding van pegasus en de godin Athena

Dat hiermee bij tijd en wijle toch gerommeld werd, zal niemand verbazen. Zo bevond het Romeinse Rijk zich in de derde eeuw n.Chr. in een diepe economische crisis. De Romeinse keizers moesten de tering naar de nering zetten. Ze brachten het zilvergehalte van hun zilveren munten met twee-derde terug. In die periode waren zilveren munten niets anders dan bronzen munten met een dunne zilveren coating.

 Siliqua_Jovianus

Zilveren munt van keizer Jovianus (midden 4e eeuw n. Chr.). Op de linker munt, aan de onderzijde, is in de Oudheid een stukje weggeknipt om het zilvergehalte van de munt te controleren

Een tijd lang kregen de Romeinse keizers hierdoor meer financiële armslag. Maar toen geldhandelaren door kregen wat er werkelijk aan de hand was, werd een verdere verergering van de crisis onvermijdelijk. Dat het loslaten van geldstandaarden grote economische gevolgen kan hebben, was voor de oude Romeinen dus al een bekend fenomeen.

antoniniani

Afname van het zilvergehalte van de antoninianus (Romeinse munt) in de loop van de 3e eeuw n. Chr. De munt begon als zilveren munt en eindigde als bronzen munt

In een tijd waarin er weinig middelen waren om het politieke gedachtengoed van de leider onder brede groepen van de bevolking te verspreiden, waren munten het aangewezen medium om bijvoorbeeld het gezicht van de keizer over grote afstanden van hand tot hand te laten gaan. Mooie voorbeelden hiervan zijn tot 13 september te bewonderen in het Kunsthistorisches Museum te Wenen. Daar loopt een tentoonstelling over antieke joodse munten die via de website van het museum ook vanuit huis kunnen worden bekeken.

 13_03A_1

Munt uit de eerste grote joodse opstand tegen de Romeinen, nu te zien te Wenen

In de eerste én tweede eeuw n.Chr. kwamen de inwoners van Judaea in opstand tegen de Romeinen. Romeinse munten werden door de vrijheidsstrijders omgesmolten tot joodse sjekels met politieke teksten als ‘Voor de verlossing van Zion’. De Romeinen waren ‘not amused’ en sloegen keihard terug: niet alleen militair maar ook monetair. Volgende week meer over deze propagandaoorlog.

Meer weten over de antieke joodse numismatiek? Lees dan David M. Jacobson en Nikos Kokkinos (ed.), Judaea and Rome in Coins, 65 BCE – 135 CE (London: Spink and Son Ltd, 2012).

Meer zien over de portretten van keizers op antieke munten? Kijk dan naar deze instructieve slide-show waarop de portretten van alle Romeinse keizers voorbij komen: