De hel van Mosul en de oase van Jericho

Mozaïekvloer uit het paleis van Hisham te Jericho

Toen de Noord-Iraakse stad Mosul medio 2014 in handen viel van IS, moest ook het lokale archeologische museum het ontgelden. Dat museum stond vol met kunstwerken gemaakt door de oude Assyriërs. Drieduizend jaar geleden vormde Mosul en de streek er omheen de hoofdstad van hun rijk. De Assyrische heerschappij strekte zich uit over grote delen van Irak en Syrië. Op het hoogtepunt viel zelfs Egypte onder Assyrisch bestuur. De Assyriërs waren meesters in het maken van reliëfs en beeldhouwwerken met historische en mythologische thematieken. Dit waren de kunstvoorwerpen die in Mosul door de beeldenstormers van IS met mokers aan gruzelementen werd geslagen.

leeuw

Assyrisch relief met afbeelding van leeuwenjacht uit het paleis van Assyrische heerser Ashurbanipal in Nineve

Of de afgelopen twee jaar nog ander archeologisch erfgoed het in Mosul heeft moeten ontgelden, blijft vooralsnog onduidelijk. Een serie recent vrijgegeven satellietbeelden van de oude ziggurat van Nimrod laten zien dat die indrukwekkende tempeltoren waarschijnlijk door bulldozers met de grond gelijk is gemaakt. Over het lot van de Assyrische hoofdstad Ninive, waarvan de ruïnes midden in Mosul liggen, is daarentegen op dit moment niets bekend.

ziggurat

Satellietfoto gepubliceerd door de American Schools of Oriental Research, met op de plaats van de ziggurat alleen nog maar graafsporen

Overigens gaat het bij genoemde verwoestingen van werelderfgoed vaak om window dressing, gericht op externe consumptie. Achter de paar museumstukken die voor de ogen van de wereld worden verwoest, gaan talloze andere stukken schuil die niet vernield maar juist via het illegale circuit verkocht worden. Kunst wordt vooral ontheemd met het doel om er grof geld aan te verdienen.

beelden

Vroeg-islamitische sculptuur uit Jericho

Hoe gaat men elders in het Midden-Oosten met kunst om? Dat hangt af van de specifieke culturele context en dat verschilt ook per historische periode. Daarbij kom je vaak prachtige kunstuitingen tegen. Een goed voorbeeld is bewaard gebleven in Jericho, op de Westelijke Jordaanoever. Daar werd in 1935 een vroeg-islamitisch woestijnslot uit de 8e eeuw ontdekt, dat volgens een scherf die er werd opgegraven moet hebben toebehoord aan ‘Hisham, commandant van de gelovigen’.

moz

Mozaïekvloer in het paleis van Hisham te Jericho

Hisham had het goed voor elkaar. Niet alleen lag zijn paleis op een plek waar het zeer aangenaam overwinteren is, ook qua uitrusting liet zijn lustslot niets te wensen over. Zo bevatte het een badgebouw en zelfs een wijnpers. Het badhuis was gedecoreerd met de grootste mozaïekvloer uit het Nabije Oosten, met iconografische thema’s die direct teruggrijpen op beeldmotieven uit het oude Mesopotamië.

plafond

Plafond decoratie in stuc in het paleis van Hisham

Elders in het paleis is de invloed van de Griekse, Perzische, Romeinse en Byzantijnse kunst onmiskenbaar. En dan is er nog het stucwerk, met menselijke gezichten, dat van zo’n hoge kwaliteit is dat ieder museum voor moderne kunst het dolgraag in zijn collectie zou willen hebben. Kortom, het Jericho van Hisham was een oase voor de echte kunstliefhebber.

Meer zien van het paleis van Hisham? Kijk dan naar deze prachtige virtuele reconstructie: