Etruskische dames

In Utrecht is het weer de tijd van de introductiecolleges Romeinse geschiedenis voor eerstejaarsstudenten. Dat jaarlijkse ritueel biedt altijd een mooie gelegenheid om na te denken over wat we studenten nu eigenlijk willen bijbrengen en waarom. Ook is het een goede aanleiding nader in te gaan op de nieuwste inzichten en onderzoeksresultaten want op dat punt lopen de handboeken nu eenmaal altijd achter.

Bij de voorbereidingen voor de colleges van dit jaar hadden de Etrusken mijn speciale aandacht, u weet wel, die oude bewoners van Toscane die zoveel moois hebben nagelaten, zoals de wandschilderingen in de tombes van Tarquinia of de vele kunstwerken die nu te vinden zijn in het museum van de Villa Giulia te Rome.

Tarquinia

Wandschildering uit Tarquinia, tombe van de luipaarden, vroege 5e eeuw v. Chr.

In de periode tussen de 8e en de 6e eeuw v.Chr. maakte de Etruskische cultuur een stormachtige groei door. Als groothandelaren in ijzer bevoeren Etruskische handelslieden de gehele Méditerranée. Ook de import bloeide op, getuige de talloze hoogwaardige Griekse vazen die vanuit Korinthe en Athene over zee werden aangevoerd en die in Etruskische graven beter dan elders bewaard zijn gebleven. Het feit dat de Etrusken early adapters waren van het alfabet speelde bij dit alles een belangrijke rol.

 Euphronios

De zogenaamde Euphronios krater, een Griekse wijnvat uit de late 6e eeuw v. Chr., gestolen uit een graf in de buurt van Cerveteri en na een verblijf in het Metropolitan Museum of Art in New York sinds 2008 weer terug in Italië, in het Museum van de Villa Giulia te Rome

Niettegenstaande deze vliegende start konden de Etrusken hun voorsprong op termijn niet verzilveren. Rome ging er met de buit vandoor omdat die stadsstaat zijn zaakjes beter geregeld had: intern ontwikkelde Rome eveneens een conservatief bestuursmodel, maar wel met de nodige checks and balances; extern deed Rome aan gebiedsuitbreiding via een pakket slimme maatregelen waar ook de overwonnen volkeren zelf van meeprofiteerden.

 Buegel

Etruskische tandprothese

Overigens wisten de Romeinen qua technisch vernuft de Etruskische handwerkslieden niet te overtreffen. Speciaal voor dames uit de bovenlaag maakten Etruskische goudbewerkers als luxe item een soort prothesen. Gezonde snijtanden werden getrokken en vervangen door ivoren imitaties. De glimlach van de Etruskische dames was net zo onweerstaanbaar als de opmars van de Romeinen.

Meer weten over de Etrusken? Lees dan Iefke van Kampen e.a., De Etrusken. Vrouwen van aanzien. Mannen met macht (Zwolle: WBooks, 2011).

Meer zien over de opgravingen, onderwater, van een Etuskisch handelsschip? Kijk dan naar deze documentaire: https://www.youtube.com/watch?v=jumnQiaRz-w