David en zijn lyrische harp

Harp-spelende David op een mozaïekvloer gevonden te Gaza

In het Mauritshuis in Den Haag is tot en met 13 september de tentoonstelling ‘Rembrandt? De zaak Saul en David’ te zien. Het schilderij dat bij deze tentoonstelling centraal staat, werd acht jaar lang onderzocht en gerestaureerd. Het bleek uit niet minder van vijftien verschillende, aan elkaar gezette stukken canvas te bestaan.

Het doek laat koning Saul zien, die een traan uit zijn oog wegveegt met een gordijn dat achter hem hangt, terwijl hij naar een harp spelende David luistert. Waar eerder nog twijfel bestond over de vraag of dit wel een echte Rembrandt is, weten de onderzoekers het nu zeker: dit is een van de mooiste stukken van de oude meester zelf. Vorige week beschreef Hilda Bouma in deze krant al hoe genoemde tentoonstelling door een uitgekiende mediacampagne opeens wereldnieuws is geworden.

SDavid

Rembrandt’s Saul en David in het Mauritshuis

Dat Rembrandt zich bij het schilderen van Bijbelse thematieken juist door dit verhaal heeft laten inspireren is begrijpelijk. Het gaat immers om een dramatisch moment in het koningschap van Saul. Saul bevindt zich in een diepe mentale crisis doordat hij zich realiseert dat hij plaats zal moeten gaan maken voor de jonge, succesvolle David. Geestelijke verwarring is het gevolg: hij huilt om het mooie harpspel van David, om vervolgens te proberen hem te doden met de speren die hij in zijn hand houdt.

Saulstukken

Een UV-opname van hetzelfde doek waarop o.a. de verschillende delen van het schilderij te zien zijn

Overigens was Rembrandt niet de eerste kunstenaar die zich door de Bijbelse verhalen over David liet inspireren. In 1965 vonden Egyptische archeologen in Gaza resten van de hiernaast afgebeelde mozaïekvloer. Daarop staat David weergegeven als een Byzantijnse keizer. Hij bespeelt zijn lier, terwijl niet Saul, maar een groep wilde dieren onderworpen naar zijn mooie spel luistert. Zichtbaar zijn een leeuwin, de kop van een giraf, een slang en de slurf van een olifant. Davids hoofd is bekroond met een diadeem en wordt omgeven door een stralenkrans.

hele david jpeg

De mozaïekvloer van de synagoge van Gaza. Het zwartwit gedeelte is verloren gegaan, het kleurige deel is te zien in het Israel Museum in Jerusalem

Dat het hier ook echt om David gaat, wordt bevestigd door de begeleidende Hebreeuwse inscriptie. De verhalen over David spraken dus altijd al tot de verbeelding. Maar heeft koning David ook echt bestaan? Daarover volgende week meer.

Scan 96 kopie

Dwarsdoorsnede en plattegrond van de synagoge van Sardis

Meer weten over genoemd mozaïek? Lees dan Rachel Hachlili, Ancient Mosaic Pavements: Themes, Issues, and Trends (Leiden: Brill, 2009).

Meer zien over het schilderij Saul en David in het Mauritshuis? Kijk dan naar deze korte trailer: