Cave Canem

 Mozaïekvloer uit Pompeï met waakhond, vestibule van het zogenaamde huis van de tragische dichter

Dezer dagen wordt op het documentaire kanaal NPO Doc een film uitgezonden over hoe de oncologen van de Universiteitskliniek voor Gezelschapsdieren van de Universiteit Utrecht dagelijks proberen doodzieke huisdieren, met name honden, van een wisse dood te redden. Kosten nog moeite worden gespaard om, indien de eigenaar dit wil, het dierenleven te verlengen. Beelden van honden die in een CT-scanner worden geschoven of die chemotherapie ondergaan, laten zien dat we in de zorg voor onze huisdieren tegenwoordig vaak geneigd zijn menselijke maatstaven te hanteren.

Juist omdat huisdieren tegenwoordig zoveel geavanceerde medische zorg ontvangen, is het niet onlogisch om te veronderstellen dat vergaande liefde voor huisdieren een fenomeen van recente datum is. Toch is die veronderstelling niet correct. Ook de oude Romeinen hielden al van hun huisdieren, en van honden in het bijzonder.

sarcofaagdeksel

Deksel van een Romeinse sarcofaag met  afbeelding van de overledene samen met zijn hondje

De Romeinen gebruikten hun honden voor allerlei doeleinden. Vooral waakhonden die zowel binnenshuis als op het platteland, ter bescherming van het vee, konden worden ingezet, kwamen veel voor. Bovenstaand mozaïek uit Pompeï laat zo’n waakhond zien in de vorm van een aangelijnd, alert dier met de begeleidende Latijnse tekst “hoed u voor de hond.” Het mozaïek bevond zich op vloer van de ingang van het huis. Bezoekers waren dus gewaarschuwd. Honden werden verder natuurlijk ook bij de jacht ingezet.

piazza-armeri

Jachtscène met wild zwijn en honden, mozaïekvloer in de Romeinse villa te Piazza Armerina, Sicilië (klik op de afbeelding om te vergroten)

Hoe weten we dat de Romeinen ook echt van hun honden hielden? Dat blijkt niet alleen uit de liefdevolle manier waarop honden soms als speelkameraadje op Romeinse sarcofagen (doodskisten) zijn afgebeeld of uit het feit dat honden apart, dat wil zeggen, met veel zorg op eigen begraafplaatsen werden begraven. Het komt vooral naar voren uit de geschreven bronnen, zoals uit een lofzang van de dichter Martialis die spreekt over het schoothondje Issa dat zijn baasje dierbaarder was dan “alle parels uit India” en uit grafschriften voor gestorven honden waarin getreurd wordt over het feit dat het gestorven huisdier de eigenaar “nooit meer duizend kussen” zal kunnen geven.

helena

Grafschrift voor de jonge Helena, met in de nis een afbeelding van haar favoriete huisdier

Wat betreft onze gevoelens voor dieren hebben we kortom veel met de oude Romeinen gemeen. De genoemde documentaire laat zien dat baasjes tegenwoordig vaak tot het uiterste willen gaan in de medische behandeling van hun huisdier, zelfs als dat tot een levensverlenging leidt die niet noemenswaardig is. Als Romeinse diereneigenaren over dezelfde mogelijkheden hadden beschikt, hadden velen van hen ongetwijfeld ook een dergelijke beslissing genomen.

Meer weten over hoe in de antieke wereld tegen dieren werd aangekeken? Lees dan Ingvild Saelid Gilhus,  Animals, Gods, and Humans: Changing Attitudes to Animals in Greek, Roman, and Early Christian Thought (London: Routledge, 1996).

Meer zien over de opgravingen van de Romeinse hondenbegraafplaats in Ashkelon, Israël? Kijk dan naar deze korte presentatie: http://www.youtube.com/watch?v=XQHp4a6aNb0