De Feniciërs kozen als eerste het ruime sop

Een reliëf van olifantenivoor met afbeelding van leeuw en Nubische man, gemaakt door Fenicische handwerkslieden en gevonden in een Assyrisch paleis in de buurt van het huidige Mosul. Nu in het British Museum, Londen Bent u werkzaam in de scheepvaart, geïnteresseerd in de geschiedenis van uw beroep, en op zoek naar een mooi boek om […]

De koningin van de woestijn

Getrude Bell geflankeerd door Churchill (met zonnebril) en T.E. Lawrence, oftewel Lawrence of Arabia, 1921. Vorige week ging het in deze column over Agatha Christie en de actieve rol die zij speelde bij de opgravingen van haar man, de archeoloog Max Mallowan. Opvallend genoeg was Christie niet de enige en ook niet de eerste vrouw […]

Terug naar het DNA van uw voorouders

Reliëf met Romeinse slaven, 200 n. Chr., afkomstig uit het Turkse Izmir, nu in het Ashmolean Museum in Oxford Dezer dagen bevind ik me in de luxepositie dat ik, los van de gebruikelijke academische besognes, ongestoord kan nadenken over de nieuwste ontwikkelingen op mijn vakgebied. Dat is mogelijk omdat ik voor een tijdje als fellow verbonden […]

Compleet soeverein, maar al eeuwen goed verzorgd

Bastet, de Egyptische vruchtbaarheidsgodin die werd voorgesteld als een kat. Gemummificeerde kat uit Thebe, Egypte: nu in het British Museum in Londen Lange tijd was de hond de enige dierlijke metgezel van de mens. Het ontstaan van de landbouw in het Nabije Oosten bracht hier echter verandering in. Vanaf dat moment begon de mens ook andere […]

De menselijke trekken van de hond

Dit aardewerken drinkvat (rhyton) wordt toegeschreven aan de Griekse schilder Brygos, een meester in rood-figurige keramiek uit de vijfde eeuw v.Chr, nu in het archeologisch museum in Aleria, Corsica Wie heeft in de loop van de geschiedenis nu eigenlijk wie getemd? Heeft de mens het dier gedomesticeerd? Of heeft juist het dier zich uit eigen beweging, […]

De kaaskop komt uit de woestijn

Bronstijd graf uit 1200 v. Chr., vindplaats:  Ludas-Varjú-dulo, Hongarije Bent u lactose-intolerant? Dan bent u in goed gezelschap. Zeker 65% van de wereldbevolking ontbeert het lactase enzym dat nodig is om lactose in ons lichaam op te nemen waardoor het onverteerd in de dikke darm terecht komt, met alle gevolgen van dien. Meer weten over het […]

De Romeinen en hun fonteinen

De totale lengte van het Anio Novus-aquaduct bedroeg ooit 87 kilometer Dit voorjaar kampte Italië met de droogste lente van de afgelopen zestig jaar. Toen de temperaturen deze zomer ook nog eens de pan uit rezen, deed het gebrek aan neerslag zich met name in Rome voelen. De fonteinen bij het Vaticaan werden uitgezet en […]

Duiken naar de oudheid in Baiae

Beeld in de villa van keizer Claudius in Baiae, vondst: Archeologisch onderwaterpark, Bacoli, Italië Wilt u deze zomer iets bijzonders doen en houdt u van duiken? Dan heeft Italië misschien wel de perfecte bestemming voor u in petto. De baai van Napels omstreeks 79 n. Chr. De Golf van Napels staat bekend om zijn talloze archeologische resten. […]

Romeins beton wordt steeds sterker

Luchtfoto van de Romeinse haven van Caesarea, in het huidige Israël, dat ooit de grootste kunstmatige haven in de Mediterrane wereld was, allemaal met behulp van antiek beton In deze column heb ik al vaker geschreven over de Romeinen als de uitvinders van het beton. In de geschiedenis van de architectuur was dat een uitvinding […]

Zwijnen bij de Romeinen

Het Romeinse acroniem SPQR stond als inscriptie op openbare gebouwen en triomfbogen, munten en de vaandels van de legioenen: munt Caligula geslagen in Rome als aandenken aan zijn moeder Agrippina In 2014 was het eindelijk zover: voor het eerst in de geschiedenis leefden er meer mensen in steden dan op het platteland. Het was de […]

Hoe om te gaan met klimaatverandering

Door temperatuurstijging kwam de jak in vroegmiddeleeuws Tibet steeds meer in het gedrang, Petroglief met jak en mantra, 500-1000 n. Chr., Tibet, regio Changthang Omdat klimaatverandering een constante factor is in de geschiedenis van onze planeet, zijn wij niet de eerste mensen in de geschiedenis die geconfronteerd worden met de vraag hoe daar mee om […]

Een bijzonder stukje Rome in Zuid-Limburg

Reconstructie van een vroegchristelijke wandschildering met gebedsscéne in de zogenaamde ‘Capella Greca’, in de Catacomben van Valkenburg, Limburg. Het beschermen van ons culturele erfgoed valt te vergelijken met onze eeuwigdurende strijd tegen het water: het vraagt onze voortdurende aandacht en het werk is ook nooit helemaal af. Daar staat tegenover dat het allemaal wel dankbare […]

Tell Rehov, stad van honing

De befaamde bijenkorven van Tell Rehov (Israël) zijn bijna 3000 jaar oud  Dankzij de Statenvertaling van 1618-1637 zijn er nogal wat bloemrijke uitdrukkingen in de Nederlandse taal terecht gekomen die hun oorsprong vinden in de Hebreeuwse grondtekst van de Bijbel. Voorblad van de Statenvertaling van 1618-1637 Een bekend voorbeeld is de term ‘een land vloeiende […]

Een geheim dat zich traag ontrolt

Met behulp van druk werd met deze machine de breekbare papyrus stukje bij beetje uitgerold, nu in de Nationale Bibliotheek van Napels Uit de oudheid zijn genoeg literaire werken overgeleverd om een mens een leven lang van de straat te houden. Dat is opmerkelijk, zeker wanneer je je realiseert hoeveel literatuur er in de loop […]

Een tablet van ivoor

Het ivoren notitieboekje van Rufius Gennadius Probus Orestes, zittend met in zijn hand een doek die gebruikt werd om de start van de paardenraces aan te geven, 530 n. Chr., nu in het Victoria and Albert Museum London Vanaf 31 december 2017 geldt er in China een compleet verbod op de handel in ivoor. Dat […]

Aardbevingen? Bouw op een bed van houtskool

Relief met de Griekse god Hermes als ‘zielenbegeleider’, zuilbasis van de Artemistempel, Efeze, Turkije, nu in het London British Museum Eind januari werd het nieuws beheerst door beelden van een hotel in Farindola, in Midden-Italië, dat door een lawine bedolven was. Uiteindelijk slaagden reddingswerkers erin nog een aantal mensen levend onder de sneeuw vandaan te […]

Klassieke fantasieën in Leeuwarden

Fantasie scene met Victoriaanse dames als Romeinse schoonheden, Alma Tadema, 1893, Bristol Museums & Art Gallery Als u nog niet in de gelegenheid bent geweest om de tentoonstelling Alma-Tadema, klassieke verleiding te bezoeken in het Fries Museum, dan is dit het moment. Op 7 februari gaan de ruim 200 in Leeuwarden verzamelde stukken definitief terug […]

De slak en de kleren van de keizer

 Keizer Justinianus I (482-564 n. Chr.) gehuld in keizerlijk purper: mozaïek in de San Vitale, Ravenna, Italië Na ons de zondvloed — die uitspraak wordt toegeschreven aan zowel de Franse koning Lodewijk XV (1710-1744) als aan zijn maîtresse Madame de Pompadour (1721-1764). In hun geval bleek dat te kloppen: pas tijdens het bewind van de […]

Goethes romantische recept tegen de winterdip

De Duitse dichter Goethe in een geïdealiseerd landschap vlak bij Rome, schilderij van de Duitse schilder Tischbein (1751-1829), Städel Museum Frankfurt Dezer dagen heeft de inbox van mijn e-mail nogal te lijden onder de spam van aanbieders van vliegtickets naar zonnige oorden. Vanwege de vaak waanzinnig lage prijzen is het lang niet altijd gemakkelijk om […]

De tikkende tijdbommen rondom Rome

Het lago di Albano, een meer in een uitgebluste vulkaan, met de pauselijke zomervilla Wie op 30 oktober jongstleden de televisie aanzette om naar het nieuws te kijken, werd geconfronteerd met beelden die suggereerden dat je als kijker terecht was gekomen in een nieuw filmspektakel van de Italiaanse regisseur Bernardo Bertolucci. Op een plein zagen […]