Carthago

Kuras van verguld brons, 3e of 2e eeuw v. Chr., Ksour es-Saf, Tunesië, tijdelijk in Leiden

In het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden is dezer dagen een mooie overzichtstentoonstelling over Carthago te zien. Carthago was de geboortestad van Hannibal, u weet wel, die generaal die met zijn oorlogs-olifanten de Alpen overtrok om Rome aan te vallen. Zijn uitspraak “ik zal een weg vinden, of anders maak ik er één” wordt nog altijd aangehaald bij de zoveelste powerspeech over het stellen van ambitieuze doelen. Carthago was ook het centrum van één van de grootste handelsimperia uit het verleden. De Carthaagse handelszin heeft veel uitzonderlijke kunstvoorwerpen voortgebracht. Een aantal daarvan zijn nu voor de eerste keer in Nederland te zien.

Carthago ruines

Ruïnes van het oude Carthago, met de handelshaven op de achtergrond

Carthago is de geschiedenis ingegaan als dé grote aartsvijand van Rome. In de derde en tweede eeuw v. Chr. vochten de rivalen in drie lange oorlogen over de alleenheerschappij in het westelijk deel van de Middellandse Zee. Bij dat conflict botsten niet alleen twee machtsblokken op elkaar, maar ook twee verschillende culturen. Waar Rome aan zijn imperium bouwde via gebiedsuitbreiding, deed Carthago vooral aan expansie via het oprichten van handelsnederzettingen. Daarmee stond Carthago in een lange traditie want de stad was zelf ooit gesticht door handelslieden uit Fenicië (het huidige Libanon).

Gezichtskraal

Hanger van glaspasta, 4e eeuw v.Chr., Carthago

De effectiviteit van het Carthaagse model verklaart waarom met name in Spanje nogal wat kuststeden Carthaagse wortels hebben. Ook het Siciliaanse Palermo dankt haar eerste bloei aan de ondernemingszin van de oude Carthagers. Aan de eeuwenoude traditie van handeldrijven kwam evenwel een abrupt einde toen Carthago in 146 v.Chr. door Romeinse legers met de grond gelijk werd gemaakt.

Sulcis

Carthaagse begraafplaats te Sulcis-San Antioco, Sardinië

Het einde van de typisch Carthaagse cultuur betekende overigens niet dat Carthago’s erfenis definitief verdween. In 2008 ontdekten onderzoekers namelijk dat de huidige bewoners van veel steden die oorspronkelijk ontstaan zijn als Carthaagse handelskolonies vaak een DNA-profiel vertonen dat elementen bevat die nog altijd als typisch Carthaags herkenbaar zijn. Zelfs vandaag de dag nog leeft Carthago dus onverminderd voort in de mensen van de landen rond de Middellandse Zee.

Meer weten over Carthago? Lees dan de catalogus van de tentoonstelling: R. Docter e.a., Carthago. Opkomst en Ondergang (Zutphen: Walburg Pers, 2014).

Meer zien over de archeologie van Carthago. Kijk dan naar dit franstalige filmpje, met veel mooie “virtual reconstructions”: