Britannia exit

Romeins badgebouw in Bath, Engeland

In 409 n. Chr. trokken de Romeinen hun laatste troepen terug uit Engeland. Op dat moment had de Romeinse heerschappij over de Britse eilanden zo’n 350 jaar geduurd. Het was een periode van grote bloei en culturele progressie geweest. Maar vanaf het begin van de vijfde eeuw kromp het Romeinse Rijk steeds verder en hield de Romeinse provincie Britannia op deel uit te maken van het web van internationale relaties waarop het succes van dat Rijk gebaseerd was.

ROmeinsengeland

Kaart van Romeins Engeland

De eerdere integratie van Engeland in de militaire, politieke, economische en culturele netwerken van het Romeinse Rijk had de oorspronkelijke Keltische bewoners van die streken geen windeieren gelegd. In Londinium (Londen), Eburacum (York) en elders ontstonden voor het eerste echte urbane centra. In Aquae Sulis (Bath) en elders zetten de Romeinen indrukwekkende badgebouwen neer. Op het platteland ontstonden villa’s met vloerverwarming. Dat was geen overbodige luxe in een land waar het onvriendelijke klimaat er ook toen al voor zorgde dat de bevolking last moet hebben gehad van helse spierpijnen. Dat soort pijnen waren een direct gevolg van een vitamine D-deficiëntie die archeologen nog altijd in de kromgegroeide botten van Britse historische populaties terugzien.

Rickets

Kromgegroeide scheenbeen en kuitbeen-botten uit Romeins Londen

Het dagelijks leven in Romeins Engeland werd niet alleen gekenmerkt door vrij verkeer van goederen en ideeën, maar ook van mensen. Militaire eenheden waren samengesteld uit soldaten die afkomstig waren uit wat nu Nederland en België is. Maar ook bij de burgerbevolking waren migranten uit andere delen van de Romeinse wereld geen uitzonderlijke verschijning. Bij forensisch onderzoek van 43 individuen uit Romeins York bleek dat zeker 10% van die groep aantoonbaar van elders afkomstig was, onder andere uit het Nabije Oosten en Romeins Noord-Afrika.

02gladiator.adapt.768.1

Romeins skeletmateriaal uit York, uitgelegd voor study in York’s Guildhall

Wat gebeurde er nadat de Romeinen zich hadden teruggetrokken en de toenmalige bewoners van Engeland nog een paar keer tevergeefs een beroep hadden proberen te doen op hun Romeinse buren aan de overzijde van het Kanaal?

anglosaxon

De Angelsaksische migratie naar Engeland in de vroege Middeleeuwen

Het was het begin van een nieuwe periode waarin de aloude Brits-Keltische tradities alleen in het verre Wales en in Cornwall konden worden voortgezet. Met de invallen van de Saksen en de Angelen verloor de geromaniseerde bevolking in de rest van het land echter voor eens en voor altijd de controle over de nieuwe migranten, die zich dan ook overal vrijelijk vestigden. Terwijl de rest van Europa steeds verder weg leek, richtte men in Engeland de blik noodgedwongen steeds meer naar binnen, met alle gevolgen van dien. Engeland zonder Europa en Europa zonder Engeland: ook toen al was dat een onzalig idee.

Meer zien over de geschiedenis van migratie naar Engeland? Kijk dan naar deze korte animatie: